اما در مجموع مى‌توان ميانگين تكرار «لم نعثر»را در هر صفحه دو بار محاسبه كرد. واگر صفحات هر جلد بدون فهرست‌ها ٤٥٠ صفحه باشد، چهار جلد مختلف ١٨٠٠ صفحه خواهد داشت. و دو سطر در هر صفحه از آن جمله «لم نعثر» است كه حدود ٣٦٠٠ بار در چهار جلد تكرار شده است. واگر هر صفحه را ٢٥ سطر فرض كنيم، نتيجه اين مى‌شود كه ١٤٥ صفحه كامل از اين چهار جلد را، جمله «لم نعثر على كتابه» اشغال كرده است و همان طور كه ناشر وعده داده است، مختلف را در دوازده جلد به چاپ خواهد رساند، كه نتيجه‌اش اين مى‌شود كه بيش از ٤٣٥ صفحه از ١٢ مجلد مختلف را جمله «لم نعثر» اشغال كرده است. يعنى يك جلد از ١٢ جلد كتاب مختلف جمله «لم نعثر على كتاب» يا جمله «لم نعثر على رسالته» است كه نه تنها ثمره‌اى براى خواننده ندارد، بلكه باعث ميليونها ريال خسارت به بيت المال است در حالى كه مى‌شد در دو جمله در آغاز كتاب به صورت ياد آورى، به خواننده گفته شود كه چون كتاب‌هاى اين بزرگواران در دست نيست وما از ذكر مأخذ آن‌ها معذوريم، تفاوت بين نوشتن اين ٢ سطر در مقدمه كتاب وبين اشغال صدها صفحه كتاب كم نيست، فاعتبروا يا أولي الأبصار. در اين نقد، اشكالات را به ٤ بخش تقسيم كرده‌ايم:

١ - تقويم النص، ٢ - تخريج المصادر و اشتباه در آن، ٣ - غلطهاى چاپى و جزئى، ٤ - ساير نارسايى‌ها.

تقويم النص

اساسى‌ترين و مهم‌ترين كار براى چاپ جديد كتاب‌هاى قدما «تقويم النص» است كه بسيار دشوار و در عين حال كارگشا است، و گرنه كتابى را از روى چاپ سنگى استنساخ كردن و به دست حروف چين دادن و يا گاهى مآخذش را استخراج كردن و يا چند نسخه بدل در پاورقى ثبت كردن، كار ارزشمندى به حساب نمى‌آيد.

در اين مقاله برآنيم تا كلمات و جملاتى را ارزيابى كنيم كه در كتاب ثبت شده و بسيارى از آن‌ها هم همان چيزى است كه در چاپ رحلى قديمى موجود بوده، و بى آن كه به اشتباه و يا مرجوح بودنش اشاره شود، چاپ شده است.