فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٧ - كتاب نما تصحيح يا تضييع على اكبر متقيان
بررسى تحقيق ٢٠٠ صفحه آخر از جلد چهارم مختلف الشيعه (چاپ دفتر انتشارات اسلامى) است كه از باب مشت نمونه خروار نمايانگر ساير مجلدات ديگر نيز هست.
پيش از اين كه به اصل مطلب خود در باره نقد جلد چهارم كتاب بپردازيم، لازم است به تكرار بيهوده عبارت «لم نعثر على كتابه» كه در پاورقىها آمده است و اختصاص به جلد چهارم ندارد بلكه در همه مجلدات اين چنين است، اشاره كنيم. اين نكته به ظاهر كم اهميت ولى در واقع پر اهميت به خوبى نشانگر بى دقتى مصحح و ناشر در امر تصحيح و تحقيق متون است.
اهل فن مطلع اند كه فتاواى على ابن بابويه (پدر شيخ صدوق)، ابن ابي عقيل و ابن جنيد در كتب قدما مثل «سرائر»، «معتبر» و به خصوص در «مختلف» فراوان نقل شده است. و از آن جا كه كتب و يا رسالههاى ابن جنيد و ابن ابي عقيل واثر فقهى ابن بابويه در دست نيست - بر اين اساس كه فقه الرضا را اثر ابن بابويه ندانيم و درست هم همين است - و مصحح يا مصححان مختلف در تمام مواردى كه فتوايى از اين بزرگواران نقل شده است، در پاورقى نوشتهاند: «لم نعثر على كتابه» يا «لمن نعثر على رسالته» كه اين جملات در هر مورد يك سطر از پاورقى كتاب را به خود اختصاص داده است، بدون اين كه اطلاع جديدى به خواننده كتاب بدهد. در حالى كه در اين گونه موارد مىبايست با يك جمله، در مقدمه تذكر داده مىشد كه آثار اين بزرگان در دست نيست، و اگر پيش از مختلف، منبع ديگرى هست كه سخنان ايشان (ابن ابى عقيل، ابن جنيد، ابن بابويه) را نقل كرده باشد به آن ارجاع داده مىشد.
در آغاز شايد به نظر برسد كه اين مسأله مهم نيست، و لكن با يك حساب سرانگشتى خواهيم ديد كه اگر اين مسأله كوچك مراعات مىشد، حد اقل يك جلد از مجلدات مختلف كم مىشد. با برآوردى كه صورت پذيرفت دست كم در پاورقى هر صفحه دو بار جمله «لم نعثر» تكرار شده كه اين يعنى اشغال دو سطر از صفحه، به غير از مواردى كه اين جمله پنج بار در يك صفحه تكرار شده است براى نمونه مىتوان ج٤، ص٩٩ را نام برد.