فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩١ - شخصیت و جایگاه علاّمه حلّی در فقه محمد فاضل استرآبادی
«نظر شهيد اول در باره سلام دوم پايان نماز، مختلف است، چون در نخستين نوشتهاش، الفية، و آخرين تاليف، لمعه دمشقية، آن را مستحب مىداند، ولى در بيان به شدت است حباب آن را انكار مىكند.»(شرح لمعه، مبحث سلام پايانى نماز) در جاى ديگرى مىگويد:
«فتواى شهيد اول، به تعداد كتابهايش مختلف است.» شرح لمعه، احكام مساجد كتابهاى فقهى شهيد اول عبادتند از:
الف ، نفلية، بيان، ذكرى، دروس، غاية المراد ولمعة دمشقية.
ب - محمد بن ادريس شافعى، يكى از رهبران چهارگانه مذاهب اهل تسنن، فتاوايش در عراق و مصر، گوناگون است و به نام قديم و جديد معروف است كه در نوشتههاى فقهى مىآورند: «قال الشافعى فى القديم كذا و فى الجديد كذا، و للشافعى قولان... قال الشافعى: تحرم قراءة القرآن مطلقا وله قول آخر: انه مكروه... و به قال الشافعى فى احد اقواله... و هو احد اقوال الشافعي...» اين گونه عبارتها را مىتوان در اينصفحههاى تذكرة الفقهاء يافت: ج ١/٢٥٢، ٢٦١، ٣٥٦ به نقل از المجموع و فتح العزيز و المغني و نيز تذكرة، ج٣/٢٠٨، ٣٢٦،و ج ٣٧٠/٤، ٤٣٧، ٤٤٢.
نكته مهم ديگر در راز ناهماهنگى برخى نوشتههاى علاّمه اين است كه در بررسى كتابهايش چنين احتمال مىرود: او به هنگام بررسى هر فرع، هرگونه استدلال نو واستظهار تازه و هر چيزى كه احتمال درستى آن به نظرش برسد يا به ذهن او خطور كند، تنها براى حفظ و پرهيز از غفلت و فراموشى آن نكتهها، آن مطلب تازه را ثبت مىكرد تا در آينده خود او يا ديگران به سنجش آن با ديدگاههاى ديگر و بررسى آن بپردازند و به نتيجهاى برسند. اين كار شيوهاى موفق و خدمتى بزرگ به فقه و سبب بالندگى و تعالى مسائل اين فقه گرديده است. و ناهماهنگى هايى را نيز در آثار علاّمه با خود آورده است.
علاّمه حلى و فقه مقارن
فقه مقارن و مقايسهاى به سه گونه در حوزهاى علميه اسلام يافت مىشود:
١. نقل اقوال فقيهان يك مذهب، ٢. نقل فتواهاى فقيهان مذاهب شيعه وسنى