فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٠ - قواعد فقهى (٣) قاعده اضطرار محمد رحمانی
مشايخ الصدوق». (١)
رجال حديث به جز احمد بن محمد بن يحيى العطار توثيق دارند و اما احمد بن محمد مورد اختلاف واقع شده، برخى مانند آية اللّه خوئى بر اين باورند كه توثيق ندارد. ايشان مىفرمايد:
«فالمتحصل ممّا ذكرناه انّ الرجل مجهول كما صرح به جمع منهم صاحب المدارك،از آنچه گفته شد روشن مىگردد كه احمد بن محمد بن يحيى مجهول است همان گونه كه برخى ديگران بدان تصريح كردهاند از جمله صاحب مدارك». (٢)
مايه شگفتى است كه در كتاب «مصباح الاصول» (٣)از سند حديث با عنوان صحيحه ياد كردهاند، ولى در كتاب «معجم الرجال» احمد بن محمد بن يحيى را، مجهول مىدانند، كه در نتيجه سند حديث ضعيف شمرده مىشود. مگر اين كه ايشان سند «خصال» را صحيح بدانند و بر اين باور باشند كه «محمد بن احمد بن يحيى العطار» در سند واقع شده و او هم توثيق خاصى دارد، زيرا نجاشى در بارهاش گفته است:
«محمد بن احمد بن يحيى بن عمران بن عبد اللّه بن سعد بن مالك الاشعري القمي أبو جعفر كان ثقة في الحديث.» (٤)
محمد بن احمد بن يحيى... قمى..... در حديث ثقه است.
ولى خود ايشان در مقام رد محدث نورى كه محمد بن احمد بن يحيى العطار از مشايخ صدوق دانسته است، مىفرمايد:
«اقول لا اساس لما ذكره الا ما يوجد فى الخصال فى باب التسعة رفع عن هذه الامة تسعة اشياء الحديث ولا شك فى انه من غلط النسخة والصحيح احمد بن محمد بن يحيى العطار.» (٥)
كلام محدث نورى دليلى ندارد، جز نقل حديث رفع كه از محمد بن احمد بن يحيى العطار نقل شده، وان نقل هم غلط نسخه است و صحيح «احمد بن محمد بن يحيى» است.
(١)«معجم رجال الحديث»، آية اللّه خوئى، ج ٢/٣٢٧، منشورات مدينة العلم.
(٢)همان، ص ٣٣٠.
(٣)«مصباح الاصول»، ج٢/٢٥٧.
(٤)«رجال النجاشى»، شيخ جليل ابو عباس نجاشى، ص ٣٤٨، مؤسسه نشر اسلامى، ونيز «معجم رجال الحديث»، ج ١٥/٤٥.
(٥)«معجم رجال الحديث»، ج ٤٩/١٥.