شرعى و عقلى جارى مى‌شود، اگر چه رعايت احتياط موجب حفظ و تحصيل واقع مى‌شود بدون استناد آن به شارع در همه موارد نيكو است. اما در كتاب و سنت عموماتى است كه برخى از آن ها، به گونه‌اى بر حرمت اين قسم، دلالت دارد و شايسته بررسى است.

آيات

١. {قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهنّ و يحفظن فروجهنّ.... } نور،٣١؛

بر طبق اين قاعده كه حذف متعلق، مفيد عموم است، حفظ شرمگاه ]فرج [ از هر چيزى كه با حفظ آن منافات دارد، از جمله تمامى صورتهاى تلقيح، واجب است.

اشكال اين استدلال اين است كه مقصود از حفظ عضو ياد شده، حفظ آن از ديگران است نه حفظ از هر چيزى بنابر اين ريختن منى مرد نامحرم در رحم زن، توسط خود زن يا باوسيله مصنوعى را شامل نمى‌شود، علاوه بر اينكه چه بسا مقصود از حفظ، تنها حفظ آن از نگاه ديگران باشد، چنانكه روايت ابى بصير از امام صادق - عليه السلام - بر همين مطلب دلالت دارد.

{كل آية في القرآن في ذكر الفروج فهى من الزنا الاّ هذه الآية فإنّها من النظر.... } . (١)

«مقصود از ]حفظ [ فرج در تمام آيات قرآن، حفظ آن از زنا است به جز اين آيه كه مقصود از آن، حفظ از نگاه ديگران است.»

اين روايت در تفسير قمى و در ضمن روايتى طولانى از اصول كافى وارد شده است، رجال سند در روايت تفسير قمى، اشكالى ندارند ولى تفسير ياد شده مورد اشكال است چون اين كتاب را برخى از شاگردان قمى قدّس سرّه، جمع آورى نموده‌اند كه در كتب رجالى، احوال آنها معلوم نيست، ديگر آنكه در اين كتاب مطالبى آمده كه نمى‌توان به ظاهر آن پايبند شد، روايت آمده در كافى هم به خاطر وجود بكر بن صالح رازى در سند آن، ضعيف است.

٢. {الذين هم لفروجهم حافظون الاّ على أزواجهم أو ماملكت أيمانهم فانّهم غير ملومين فمن ابتغى وراء ذلك فاولئك هم العادون } .

بنابر اين كه جمله «فمن ابتغى...» دلالت مى‌كند كه هر عمل منافى با حفظ فرج، تعدى و تجاوز از حدود شرعى است مگر اينكه از راه

(١)