فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٦ - سخنی در تنظیم خانواده (٢) محمد مؤمن قمى آیت الله
مىتوان از آيه برداشت كرد، اين است كه - قرآن كه فرمان دگرگونى را از ابليس حكايت مىكند - هر دگرگونى كه به دستور ابليس صورت گيرد ممنوع و حرام است؛ مانند بر انگيختن مردم به سوى گناه يا فريب و.... همچنين، اجمالاً از آيه استفاده مىشود كه ابليس براى دگرگون ساختن آفرينش خدا انگيزه دارد و مىخواهد در كار خدا اخلال و در سلطنت او دخالت كند، ولى مقام خدا بالاتر از آن است كه ستمكاران مىانديشند، بنابر اين، هرگونه دست بردن در آفرينش خدا، اگر روشن شود كه به فرمان شيطان است، حرام خواهد بود و هر گاه مورد ترديد واقع شود و دليلى بر اثبات حكم آن در دست نباشد، اصل برائت و عدم حرمت جارى مىشود. (١)
بهترين احتمال در معناى دگرگونى كه ابليس آن را در نظر دارد، عبارت است از: دگرگونى هايى كه مردمان نادان خواهان آن بودند تا بدين وسيله خشنودى خدايان خيالى خود و نه خداى عزوجل را جلب نمايند، يعنى تغييراتى كه هنگام رفتن به پرستشگاهها و معابد پديد مىآورند و هم چنان ادامه دارد، از قبيل تراشيدن سر، و ديگر مراسم عبادى پيروان نادان اديانى ساختگى و از بين رفته. اين مطلب را بخش پيشين آيه تأييد مىكند، آن جا كه به عنوان حكايت از شيطان مىگويد: «ولامرنهم فلبتكن آذان الأنعام، (٢)به آنان فرمان مىدهم كه گوشهاى چهار پايان را بشكافند.» بديهى است كه بريدن يا شكافتن گوش چهارپايان، وقتى حرام است كه هدف از آن جلب خرسندى خدايان ساختگىباشد. در غير اين صورت، دليلى بر حرمت آن وجود ندارد.
هم چنين مفاد آيه عبارت از: واژگون نماياندن دين پايندهاى كه خداوند آن را
(١)منظور سخنان رهبر معظم انقلاب آن است كه از آيه مورد بحث نمىتوان اطلاق را به دست آورد و ذاتاً اطلاق ندارد. بنابراين، بايد به حدّ متبقن بسنده كرد و آن عبارت است از دگرگونى كه به امر شيطان باشد. يعنى هرگاه بدانيم كه دگرگونى به دستور شيطان بوده است... .
(٢)سوره نساء، آيه ١١٩.