پس از اين كه «صغرى» قياس، احراز نشد: - اينكه صابئان در زمره اهل كتاب هستند - اين پرسش مطرح است كه آيا نامشخص بودن وضعيت ايشان و قطع نداشتن به اين كه آنان در جرگه پيروان پيامبران هستند، در اين كه صابئان محكوم به احكام اهل كتابند، كفايت مى‌كند؟ ]اينكه ايشان به دين خود وانهاده مى‌شوند و با آنان مى‌توان قرارداد ذمه بست و... [ يا چنان نيست، بلكه بايد محرز گردد كه ايشان از پيروان پيامبران و كتاب‌هاى آسمانى هستند؟ كوتاه سخن در اين نكته آن است كه يكى از عناوينى كه در اين باب از كتاب‌هاى فقهى، تكرار شده است، اصطلاح «من له شبهة كتاب» است. چنين مى‌نمايد كه اين عنوان، ريشه حديثى ندارد زيرا در روايات اين باب، چيزى كه اين تعبير از آن استفاده بشود، نيافتيم. اين تعبير، از زمان «شيخ الطائفه» (قدس سره) پديد آمد و - برابر آنچه ما كاوش كرده‌ايم - او نخستين كسى است كه اين عنوان را در سخنان خويش، به كار برده است.او، در «مبسوط» مى‌نويسد: «الكفار على ثلاثة اضرب: اهل كتاب و هم اليهود والنصارى... ومن له شبهة كتاب وهم المجوس فحكمهم حكم اهل الكتاب...». (١)كافران، سه گروهند: اهل كتاب - وآنان، يهوديان و مسيحيان هستند-... ] و گروه ديگر [كسانى كه شبهه كتابى بودن دارند، و آنان زردشتيان هستند. و ايشان، همان احكام اهل كتاب را دارند.

شاگرد و هم عصر او، «قاضى ابن براج» اين تعبير [ من له شبهة كتاب [ را از او گرفت. (٢)در دوره‌هاى بعد، ابن ادريس، محقق حلى و علاّمه حلى از آن دو پيروى كردند.

ما در كلمات فقيهان متقدم، تا زمان محقق حلى، جز فقيهان ياد شده، كسى را نيافتيم كه اين اصطلاح را به كار برده باشد. و اينان، عنوان را بيان ديگر از واژه «مجوس» قرار دادند و آن را در برابر

(١)المبسوط، شيخ طوسى، نشر حيدرى، ج٢/٩.
(٢)المهذب، ابن براج، ط قم، ج١/٢٩٨.