فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٧ - بررسى فقهى و حقوقى قاعده «التعزير في كلّ معصية» محمد رضا كدخدايى

يك: آيه ١٩٤ از سوره مباركه بقره

{الحرماتُ قصاصٌ } ؛

تمام حرام‌ها قابل قصاص است».

جمعى كه با «ال» آمده، افاده عموم مى‌كند و منظور از قصاص معناى لغوى آن است كه ناظر به پيامد هتك حرمت با ملاحظه كميت و كيفيت آن است . بديهى است كه برداشت معناى اصطلاحى قصاص در آيه شريفه، درست نيست؛ زيرا به رغم آنكه لحاظ معناى مصطلح مستلزم تخصيص اكثر به خاطر عموميت و شمول حرمات است، مستلزم استثناى مورد هم مى‌شود؛ زيرا مصداقى كه آيه در مورد آن نازل شده است، ربطى به قصاص مصطلح ندارد .

در مسالك الأفهام در تبيين معناى اين فقره از آيه چنين آمده:

«الحرمات قصاصٌ» كلّ حرمة و هو مايجب أن يحافظ عليها يجرى فيها القصاص فمن هتك حرمهء أي حرمة كانت اقتص بأن يهتك له الحرمة؛ (١٢٨)

ارتكاب هر حرمتى مستوجب قصاص است، هر چيزى كه محافظت برآن واجب باشد، اگر هتك حرمت شود، قصاص دارد و قصاصش اين گونه است كه حرمت فاعل هتك شود.

صاحب زبدة البيان نيز معنايى قريب به همين مضمون ارائه كرده و فرموده است: «كلّ ذي حرمة يجري فيها القصاص و المكافاة». (١٢٩)

البته معناى قصاص همان طور كه مورد آيه ناظر به آن است، اعم از حدود، قصاص ، تعزيرات و شامل موارد جهاد و تعدّى به كفار نيز مى‌شود.