بقره (٢) ٢٦٣ و ٢٦٧؛ آل‌عمران (٣) ١٠ و ٦٨ و ٩٧ و ١٣١؛ انعام (٦) ١٣٣؛ ابراهيم (١٤) ٨؛ حج (٢٢) ٦٤؛ نمل (٢٧) ٤٠؛ عنكبوت (٢٩) ٦؛ لقمان (٣١) ١٢ و ٢٦؛ فاطر (٣٥) ١٥؛ زمر (٣٩) ٧؛ محمّد (٤٧) ٣٨؛ حديد (٥٧) ٢٤؛ ممتحنه (٦٠) ٦؛ تغابن (٦٤) ٦

غنيمت‌

غنيمت، در اصطلاح، مالى است كه از كفّار حربى به وسيله جنگ به دست مسلمانان برسد. [٢] در اين مدخل از واژه‌هاى «انفال»، «غنمتم» و بعضى جملات مفيد معناى غنيمت استفاده شده است.

اهمّ عناوين: غنيمت‌طلبى و غنيمت غزوه بدر.

آرزوى غنيمت‌

١. آرزوى متخلّفان از صحنه جهاد، براى بهره‌مند بودن از غنايم:

وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً وَ لَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً. [٣]

نساء (٤) ٧٢ و ٧٣

امانتدارى در غنيمت‌

٢. امانتدارى پيامبر صلى الله عليه و آله در جمع‌آورى و تقسيم غنايم:

وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَ‌ ... [٤]

آل‌عمران (٣) ١٦١

بهره‌مندى از غنيمت‌

٣. بهره‌مندى مؤمنان از غنايم فراوان خيبر، به دنبال بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله در حديبيّه:

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً وَ مَغانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَها وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً وَ أُخْرى‌ لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْها قَدْ أَحاطَ اللَّهُ بِها وَ كانَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيراً. [٥]

فتح (٤٨) ١٨ و ١٩ و ٢١

[١] . اشتقاق اسماءاللّه، زجّاجى، ص ١٩٤-/ ١٩٥

[٢] . شرايع‌الاسلام، ج ١، ص ١٣٧

[٣] . مقصود از فضل، فتح يا غنيمت است. (الكشاف، ج ١، ص ٥٣٣)

[٤] . در شأن نزول آيه آمده كه تيراندازان گماشته شده بر تپّه احُد، سنگر خويش را به اين پندار رها كردند كه پيامبر صلى الله عليه و آله غنايم را بين همه رزمندگان تقسيم نخواهد كرد و هر كس هر چه به دست آورد از آنِ او خواهد شد، به همين جهت آيه مزبور نازل شد. (مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨٧٢؛ الكشاف، ج ١، ص ٤٣٤)

[٥] . بنا بر قولى، منظور از فتح مبين در اوّل سوره، صلح حديبيّه (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٦٦؛ الكشاف، ج ٤، ص ٣٣٢) و مقصود از «مغانم كثيرة» در آيات ١٩ و ٢٠، غنايم خيبر است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٧٦؛ الكشاف، ج ٤، ص ٣٤٠)