مسائل چهارگانه اى كه از ابراز حكم قاطع در بارهء مبانى حياة جوامع جلوگيرى مى نمايد
مسائل چهارگانه اى كه از ابراز حكم قاطع در بارهء مبانى حياة جوامع جلوگيرى مى نمايد ١ . ارتباط هر جامعه با جوامع ديگر كه امروزه با اشكال متنوع حكمفرماست
١ . ارتباط هر جامعه با جوامع ديگر كه امروزه با اشكال متنوع حكمفرماست امروزه هيچ يك از جوامع دنيا را به تنهايى و با قطع نظر از ساير جامعه‌ها نمى توان بررسى كرد . هر يك از ملل با كميّتها و كيفيتهاى مختلفى با ساير ملل در حال پيوستگى است . لذا بطور قطع مى توان گفت : كه فرانسه چنين است ، چون آلمان چنان است ، انگلستان چنين است ، چون فرانسه و آلمان چناناند و با همين ملاك مى توان حكم مزبور را تعميم داده و گفت كه غرب چنين است ، چون شرق چنان بوده و يا هست و بالعكس .
اين وابستگى از جنبه‌هاى گوناگون مانند فرهنگ و مسائل اقتصادى و ايدئولوژيكى برقرار شده است . بهمين جهت است كه شناسايى جامعه اى بعنوان فرانسه ، اتريش ، آلمان شبيه به شناسايى يكى از عناصر شيميايى است كه با عناصر ديگر تفاعل يافته و در عين حال يك يا چند خاصيت شخصى خود را از قرار گرفتن در مجراى تفاعل باز داشته است ، ولى اين خواص شخصى در مقابل جنبه‌هاى تفاعل يافتهء آن عنصر ناچيز است ، اگر چه در ظاهر با اهميت تلقى مى شود ، مانند پاىبند بودن به سنّتهاى ديرينه در انگلستان . اين پاى بند بودن در مجراى بايستگىهاى حيات جهانى در حال ارتباط با ساير جوامع ، بعنوان يك عنصر فعّال و جدا كنندهء انگلستان از ساير جوامع اروپايى و جهانى مطرح نمى گردد .
٢ . انسانها گام بزندگى مى گذارند و از صفر شروع ميكنند
٢ . انسانها گام بزندگى مى گذارند و از صفر شروع ميكنند اين مسئله ايست كه بقدر يك صدم ساير مسائل انسانى جلب توجه نمى كند ، ولى از يك نظر با اهميتترين همهء آن مسائل است . نخست بايد بدانيم كه معناى « انسان از صفر شروع ميكند » چيست ما نمى خواهيم بگوييم : هر انسانى كه از مادر متولد مى شود ، مانند يك آيينهء بىرنگ و بىنقش و نگار است كه جز يك قطعه شيشهء صيقلى چيزى نيست ، يا مانند يك استكان آب است كه جز دو عنصر تفاعل يافته چيز ديگرى نيست . بلكه