ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٨ - نوع دوم

ساير افراد و گروه‌هاى جامعه خويش ميباشد . تاثير و تأثر حركت در چنين جوامع باز داراى اقسام زير خواهد بود : ارتباط با ساير جوامع : ١ . ارتباط با يك جامعهء ديگر ٢ . ارتباط با جوامع يك قارّه .
٣ . ارتباط با همهء جوامع هر يك از ارتباطهاى سه گانه با نظر به نوع حركت و تاثير و تاثر بر دو قسم عمده تقسيم مى گردد : يك - حركت و تأثير و تأثر كيفى دو - حركت و تأثير و تاثر كمّى در نتيجه ارتباط مورد بحث به شش قسم زير در مى آيد : ١ . ارتباط يك جامعه با جامعهء ديگر كه موجب حركت و تأثير و تأثر كيفى ميباشد مانند دگرگونى در تمدن و فرهنگ و اقتصاد .
٢ . ارتباط يك جامعه با جامعهء ديگر كه موجب حركت و تأثير و تأثر كمى مى گردد ، روابط در اين قسم نتيجه اى جز گسترش ابعاد طرفين نخواهد داشت ، چنين ارتباطى بىشباهت به افزايش جمعيت يك جامعه نيست . البته با در نظر داشتن ابعاد و غيره ، اين حقيقت كه هرگز دو جامعه اى نمى توانند از همهء جهات و با همهء خصوصياتى كه دارند ، آن اندازه مساوى باشند كه ارتباط يكى با ديگرى از حدّ افزايش جمعيت يك جامعه تجاوز نكند ، اين قسم از ارتباط حالت استثنايى خواهد داشت .
٣ . ارتباط قارّه اى كه موجب حركت و تاثير و تأثر كيفى ميباشد . اين ارتباط زمينه با وحدت جغرافيايى منظور مى شود كه به تنهائى نمى تواند سرنوشت تفاعلات و حركات