ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٧ - مطلب يكم

دِينِ الله يَبْغُونَ وَلَه أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ ) * [ آل عمران آيه ٨٣ ] ( و به او تسليم شده است هر كس [ يا هر چيزى ] كه در آسمانها و زمين است ، اختيارا يا الزاما . ) در اين آيات شريفه پنج مطلب مهم بايد تذكر داده شود :
مطلب يكم - در معناى اختيار و الزام ( طوعا و كرها ) اختلاف نظر ميان مفسران و ديگر صاحبنظران وجود دارد ، مرحوم علامهء طباطبايى رحمة اللَّه عليه در تفسير خود بحث مفيدى دارد كه شايستهء دقت است . [١] با نظر به مجموع حقائق علمى و حكمى ، مى توان گفت : منظور از « كرها » اكراه بمعناى معمولى آن كه عبارتست از احساس كراهت و تنفر از انجام دادن كار ، نيست ، بلكه مقصود همان گونه كه بعضى از مفسران صاحبنظر متوجه شده‌اند ، اينست كه همهء كائنات در تسليم و سجده و تسبيح به خداوند سبحان يكى نيستند ، بعضى از آنها در تعيين و جريان خلقت خود ، بدون گذر از فراز و نشيبها و موانع ، موجوديت خود را درمى يابند و مختصات خود را كه تسليم و سجده و تسبيح از آنها است بروز مى دهند و بعضى ديگر با عبور از آن امور مى توانند هستى خود را تحقق ببخشند و خواص خود را به فعليت برسانند .
لذا مى توان گفت : مقصود از انجام دادن امور مزبور از روى « كره » مشقت و گذر از پيچيدگىها است . معناى ديگر در بارهء « كره » مى توان در نظر گرفت ، و آن اينست كه مقصود از « كره » كراهت و احساس مشقت بعضى از انسانها است كه در موقع توجه به ارتباط خود با خدا دارند ، با اين كه آنان با علاقه و اختيار ، خدا را سجده و تسبيح نمى گويند ، با اين حال بدانجهت كه خدا را با ضرورت فعاليتهاى درونى در مى يابند و عظمت او را شهود مى كنند و لزوم ارتباط عبوديت خود را با آن مقام مقدس درك

[١] الميزان ج ١ - ص ٣٥٣ تفسير آيه .