ترجمه و تفسير نهج البلاغه

كيفيت تبعيد ابو ذر غفارى به ربذه

بحثى در انواع حبّ و بغض و رضايت و غضب

آنان ترا سدّ راه خودكامگيهاى خود ديدند و از رسالت تو براى ايجاد جامعهء سالم وحشت زده شدند

قصهء آن دباغ كه در بازار عطر فروشان از بوى عطر و مشك بيهوش و رنجور شد ) *

اى ابا ذر ، آنچه را كه آنان مى خواهند و زندگى خود را بر سر آن مى بازند ، بر خود آنان بگذار و بگذر و شخصيت كمال جوى خود را هر چه سريعتر و جدىتر نجات بده

بگذار پرده از روى واقعيات كنار برود تا معلوم شود كه اين مردم به چه چيزهايى نيازمند بودند و از چه چيزهايى بىنياز

در آن هنگام كه همهء كيهان بزرگ مانند ديوارى آهنين يك انسان را در خود بفشارد ، تقواى الهى انسان ، آن ديوار را مى شكافد و او را از آن محاصرهء مرگبار نجات مى دهد

با حق و حقيقت انس بگير و از باطل بهراس

اگر در چسبيدن به دنيا و آرمانهاى آن ، با دنيا پرستان خودكامه شركت كنيد ، محبوب و امين آنان خواهيد بود

موضوع جامعه شناسى

چگونه جامعه شناسى بصورت علم در ميايد

جامعه شناسى تحقيقى و جامعه شناسى نظرى

دخالت موضعگيرىهاى خاص در جامعه شناسى

جامعه شناسى و جامعه سازى

ارزش شناسائى محض بدون عمل مساوى است با ارزش عمل محض بدون علم

آنجا كه رابطهء معرفت و عمل شكل معمائى بخود مى گيرد

شرط اساسى معرفت كه از گرديدنها نصيب بشريت مى گردد

آيا براى جامعه شناسى قوانينى وجود دارد

آيا وجود قوانين در جامعه شناسى دليل مجبور بودن انسانهاست

1 - معناى اين كه انسان اختيار دارد

2 - توجه به شخصيتى كه سلطه و نظارتش كار را اختيارى مى نمايد ، چيست

مفهوم سوم - اختيار

توضيحى در باره دخالت شخصيت در كار اختيارى

هر اندازه شخصيت قوىتر باشد وصول به اختيار آسانتر خواهد بود

قانون علَّيّت و كار اختيارى و تشكيكات هفتگانه

توضيحى در بارهء روابط كلَّى سه گانه ( طبيعى ، روانى و قراردادى )

نوع دوم

دليل سوم

3 وجود عنصر مخصوصى بنام مى خواهم در محور اساسى هر جامعه اى كه از انسانها تشكيل يافته است

عينك دوم در شناسائىهاى مربوط بانسان چيست

رابطهء هم عقيدتى آزادانه

طرق شناسائى جامعه اى كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام در آن حكومت كرده است

نظريهء دوم

2 با بعثت پيامبر اكرم ، زمينه براى به وجود آمدن مدينه فاضله فراهم گشت

3 شناخت عامل الهى بروز زمينهء سعادت در مسير حيات معقول كه پيامبر اعظم اسلام بود و آشنائى با اين رسول ربانى با توصيفات امير المؤمنين على عليه السلام

4 - رسالت عظماى پيامبر اسلام شخصيتهائى را در مسير وصول به عظمت كمال قرار داد

5 - رديف دوم از انسانهايى كه با پذيرش رسالت پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم نمونه هايى از انسان كامل گشته بودند

آيا بشريت از رسالت الهى آن چنانكه مى بايست بهره بردارى كرد

2 پرورش يافتن انسانهايى نائل به رشد و كمال عالى انسانى با درجاتى مختلف

6 جريان نظم زندگى اجتماعى مسلمانان

با اين حال شناخت مردم جامعه در بارهء شخصيت الهى پيامبر اكرم و عظمت اسلام مختلف بود

با نظر به اختلاف برداشت از شخصيت و سخنان پيامبر اكرم لازم بود كه گردانندگان جامعهء اسلامى ، داناترين و با تقوىترين اشخاص را براى تفسير شخصيت و سخنان آن حضرت تعيين مى نمودند

بدانجهت كه شخصيت پيامبر اسلام و مكتبى كه او آورده بود ، براى همهء طبقات و گروههاى آن دوران كاملا روشن نشده بود ، لذا وقوع آشوبها و بحرانهاى غير قابل توضيح و ظالمانه ، در دوران خلافت امير المؤمنين عليه السلام امرى طبيعى بوده است

اگر جامعه اى را كه على بن ابي طالب در آن زمامدارى نموده است نمايندهء كامل همهء جوامع بشر معرفى كنيم ، با كمال تأسف بايد گفت جوامع بشريت از عهدهء آزمايش الهى برنيامده است

امير المؤمنين عليه السلام در برابر آن جامعهء طوفانى و پر از ضد و نقيض كه اكثريت مردم آنرا غوطه وران در جهل و خودكامگى و سست عنصرى تشكيل مى دادند خود را نباخته بود

امير المؤمنين ( ع ) مى توانست همهء ناگواريها و نابسامانىهاى دوران خود را با روش ماكياولى ( هدف وسيله را توجيه مى كند ) مرتفع بسازد

نتيجهء چهارم

من چگونه مى توانم بوسيلهء شما ظلمت از چهرهء عدل و كجى از حق را برطرف بسازم در صورتى كه خود شما ظلمت بر روى عدل انداختهايد و حق را منحرف ساخته ايد

همهء تلاش امير المؤمنين ( ع ) آن انسان كامل ، براى اصلاح انسانها و محو ظلم از ميان آنها بود

من نخستين كسى هستم كه در پرتو رسالت پيامبر اكرم ( ص ) ايمان آوردم و به نماز ايستادم

نوع دوم - شرايط فقهى

آيا دو نوع شرائط زمامدارى ، در دوران معاصر نيز ، براى زمامدارى ضرورت دارد

ترجمهء خطبهء صد و سى و دوم

خدا است عالم مطلق بر همهء موجودات

تطابق آشكار و نهان و قلب و زبان آدمى در شهادتين

انسانهاى رشد يافته تعليم و تربيت جامعه و هر گونه خدمت به جامعه را تكليف الهى حتمى خود مى دانند و بهمين جهت استقبال و رويگردان بودن مردم از آنان تاثيرى در دل و مغز آنان نمى گذارد

با سپرى شدن ساليان عمر ، كاخهاى سر به فلك افراشته تبديل به تلّ خاك و خانهها مبدل به گور مى گردد و اموال از آن وارثان و زنها از آن ديگران مى شود

آيا همهء موجودات عالم هستى از حيات برخوردارند

تكليف علم در اين مورد چيست

مطلب يكم

قرآن ، آن كتاب الهى كه هرگز ناتوان و كهنه نخواهد گشت

پيامبر اسلام ، خاتم الانبياء عليهم السلام ، و دين او خاتم الاديان و براى بشريت جاودانى است و بحثى در اختلاف احكام شرايع الهى

اين دنيا مقصد نهايى نابينايان است و گذرگاهى براى بينايان

اين دنيا براى انسان بينا پروازگاه است و براى نابينا فرودگاه

حيات ، حقيقتى است كه هيچ كس از آن سير نمى شود

رسالة في دفع الغمّ من الموت

حكمت ، حيات قلبهاى مرده و بينائى چشمان كور و شنوائى گوشهاى كر و سيراب كنندهء لب تشنگان كمال است

در آن هنگام كه بشر بتواند با قرآن ببيند و با قرآن سخن بگويد

آيات قرآنى يكديگر را تفسير مى كنند

مطلب دوم

مطلب سوم

من شما را براى قرار دادن در جاذبهء كمال الهى مى خواهم ، شما مرا براى اشباع هوى و هوسهاى خود مى خواهيد ) *

اى مردم ، بياييد مرا براى اصلاح خودتان يارى كنيد

اگر خود انسانها به معلمان و مربيان و مديران برازندهء جامعهء خود را يارى نكنند تلاش آنان بجايى نخواهد رسيد

اگر كسى بخواهد وقاحت و وخامت ظلم را بفهمد به كينه و ستيزهء شديد امير المؤمنين عليه السلام در بارهء ظلم بنگرد

نيرومندترين اقوياء كسى است كه در دوران زندگىاش نه او كسى را بفريبد و نه كسى او را بفريبد

اين همان گروه ستمكار است كه بمن خبر داده شده است

در درون اين گروه ستمكار خباثت و فساد موج مى زند

شما بوديد كه با كمال عشق و علاقه براى بيعت با من ، به طرف من هجوم آورديد

ظلم و ظالم و مظلوم عدل و عادل و كسى كه در بارهء او با عدل رفتار شده است

درجات عظمت عدالت و مراتب قبح و وقاحت ظلم

ظلم بر امير المؤمنين على بن ابي طالب قبيحترين ظلمها است

3 ظلم اعتبارى

4 ظلم فكرى

5 ظلم روانى يا روحى

معناى دوم

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اشخاص

فهرست مآخذ

فهرست مكانها

فهرست قبائل

فهرست مطالب

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٦ - ٢ پرورش يافتن انسانهايى نائل به رشد و كمال عالى انسانى با درجاتى مختلف

٣ . گسترش عدالت در هر جامعه ايكه مسلمين بر آنها سيطره پيدا مى كردند
٣ . گسترش عدالت در هر جامعه ايكه مسلمين بر آنها سيطره پيدا مى كردند خواه آن جامعه اسلام را مى پذيرفت و يا اسلام را نمى پذيرفت ، ولى تعهد همزيستى با يكديگر پيدا مى كرده‌اند .
٤ . كوشش و تكاپوى بسيار شديد براى ترويج علوم
٤ . كوشش و تكاپوى بسيار شديد براى ترويج علوم تحققى ( مانند فيزيك ، پزشكى ، دارو سازى ، شيمى و ميكانيك ) و علوم انسانى ( مانند حقوق ، اقتصاد و اخلاق و غير ذلك ) و علوم تجربه ( مانند فيزيك ) اين كوشش و تكاپو بقدرى جدّى و فراگير بود كه به اعتراف همهء صاحبنظران مطلع از تاريخ علم ، موجب نجات علم از نابودى و ترويج شديد تجربه و مشاهده در معارف علمى گشت .
٥ . زمينه نظام روابط اقتصادى انسانها با عوامل توليد و توزيع به عاليترين درجهء خود رسيد
٥ . زمينه نظام روابط اقتصادى انسانها با عوامل توليد و توزيع به عاليترين درجهء خود رسيد اين نظام همهء عوامل اقتصادى را در رابطه با عوامل مولد و مردم ميان يكديگر به مرحله اى رساند كه عملا در روزگار زمامدارى عمر بن عبد العزيز ، همهء جوامع اسلام در يك اقتصاد بسيار منظم ، و منتفى شدن هر گونه نيازهاى مادى زندگى مى كردند . « يحيى بن سعيد مى گويد : عمر بن عبد العزيز مرا مأمور رسيدگى ماليات آفريقا نمود . من ماليات آنجا را وصول كردم و فقراء و مستمندان آن ديار را جستجو كردم و در آنجا فقيرى نديدم و كسى را پيدا نكردم كه آن ماليات را بعنوان مستحق از من بگيرد ، زيرا عمر بن عبد العزيز همهء مردم را بىنياز كرده بود و بهمين جهت بنده‌ها را خريدم و آنها را آزاد كردم و ولاى آنان را براى مسلمانان قرار دادم » [١] و بديهى است كه اگر همان جامعه و جوامع ديگر اسلامى نيازمند مواد ضرورى معيشت بودند ، نوبت به آزاد كردن بندگان نمى رسيد .

[١] سيرهء عمر بن عبد العزيز على ما رواه مالك بن انس و اصحابه تأليف ابو محمد ابو عبد اللَّه بن عبد الحكم ص ٥٦ .