ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢٢ - ٦ جريان نظم زندگى اجتماعى مسلمانان

هراكليوس براى جنگ يرموك آماده شده‌اند ، همهء آن مالياتى را كه از اهالى حمص گرفته بودند ، به خود آنان برگرداندند و گفتند : ما اكنون يارى و دفاع از شما را به عهده نمى گيريم ، و شما بحال خود باشيد و از خويشتن دفاع كنيد ، زيرا ما به وضع اضطرارى خود مشغول هستيم . مردم حمص گفتند : زمامدارى و عدالت شما براى ما بهتر از آن وضع سابق است كه ما در زير ظلم و شكنجهء ظالمان بسر مى برديم . و ما سپاهيان هراكليوس را به كمك فرمانده شما از شهر بيرون مى رانيم . و يهود برخاست و گفت : سوگند به تورات فرمانده سپاهيان هراكليوس نمى تواند وارد شهر بشود مگر اين كه ما نهايت تلاش خود را انجام بدهيم و مغلوب شويم . مردم حمص دروازه‌هاى شهر را بستند و همچنين اهالى ساير شهرها چه نصارى و چه يهود كه با مسلمين مصالحه كرده بودند ، همين كار را كردند كه اهل حمص كرده بودند و آنان گفتند : اگر روم و پيروان آنان بر مسلمانان پيروز شود ما بهمان وضع سابق خود برمى گرديم و اگر آنان پيروز نشوند ، ما تا آخرين نفرمان با وضعى كه با مسلمانان داريم ثابت نگاه خواهيم داشت . هنگامى كه خداوند كفار را شكست داد و مسلمين را پيروز ساخت ، يهود و نصارى دروازه‌هاى خود را به روى سپاهيان مسلمين گشودند و در حال خوشحالى پايكوبان و دست افشان به پيشواز مسلمانان رفتند و ماليات را پرداختند » [١] ٦ . جريان نظم زندگى اجتماعى مسلمانان به درجه اى از عظمت رسيد كه پيامبر اسلام هر فردى از مسلمين را مانند نمايندهء همهء آنان قرار داد . اين حديث معتبر را در نظر بگيريم : المسلمون يسعى بذمّتهم أدناهم ( عادىترين مردم مسلمان مى تواند تعهّد براى همهء

[١] فتوح البلدان تاليف ابو العباس احمد بن يحيى بن جابر با تحقيقات عبد الله انيس الطباع و عمر انيس الطباع ج ١ - ص ١٨٧ .