ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢٤ - با اين حال شناخت مردم جامعه در بارهء شخصيت الهى پيامبر اكرم و عظمت اسلام مختلف بود

و خم و پر از تضاد و تناقض و نوسانات شديد . براى آشنايى با چنين وضعى مراجعه فرمايد به كتاب « امام على عليه السلام » تأليف عبد الفتاح عبد المقصود .
با اين حال شناخت مردم جامعه در بارهء شخصيت الهى پيامبر اكرم و عظمت اسلام مختلف بود با نظر به مضامين آيات شريف قرآنى و منابع معتبر تاريخى . چنين نبود كه همهء آنانكه ادعاى پذيرش رسالت پيامبر و اسلام را ابراز مى كردند ، در يك درجه از معرفت و ايمان و عمل بوده‌اند ، زيرا عظمت شخصيت الهى پيامبر و خرد پذير بودن مكتبى كه آورده بود و همچنين نجات يافتن آنان از سقوط در سيه چالهاى جاهليت و بربريت ، شخصيتهاى شكل يافتهء آن مردم را تغيير اساسى نمى داد بلكه بهترين عوامل رشد و هدايت براى پذيرش رسالت و اسلام را به وجود مى آورد . آيهء شريفهء ١٤ از سورهء الحجرات چنين است : ( قالَتِ الأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ ) ( اعراب گفتند كه ما ايمان آورديم [ به آنان ] بگو شما ايمان نياورده‌ايد ، ولى بگوييد ما اسلام آورديم [ زيرا ] ايمان هنوز در دلهاى شما داخل نشده است . ) لذا مى توان گفت : در زمان رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم همهء آنان كه دين اسلام را پذيرفته بودند ، در يك درجه نبودند ، بعنوان مثال على بن ابي طالب عليه السلام ، سلمان فارسى ، ابو ذر غفارى و اويس قرنى و مالك اشتر ايمان آورده بودند ، و يك عرب دور از هر گونه تمدن و ناآشنا با اصول و مبانى عالى اسلام نيز به اين دين مقدس گرويده بود و بديهى است كه تفاوت ميان اين عرب و آن شخصيتهاى كمال يافته فوق تصور ميباشد .
بديهى است كه پس از رحلت پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم بقا و استمرار وضع معرفتى و ايمانى مردم نيازمند معلمان و مربيان بسيار نيرومندى بود كه بتوانند آنان