ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٣ - رسالة في دفع الغمّ من الموت

نيست ] [١] و حرص و اشتياق به امور جالب زندگى دنيوى ، حرص و علاقه به امور و به زوال است و اشتغال به آنها ، اشتغال به باطل است و بهمين جهت است كه حكم قاطعانه كرده باين كه : « مرگ بر دو قسم است : مرگ ارادى و مرگ طبيعى . و همچنين زندگى هم بر دو قسم است : زندگى ارادى و زندگى طبعى . و مقصود آنان از مرگ ارادى ، ميراندن شهوات و ترك اقبال به آنها و منظور آنان از زندگى ارادى آنست كه انسان در زندگى دنيوى به دنبال آنها مى دود ، مانند خوردنىها و آشاميدنىها و شهوات . و مقصود آنان از حيات طبيعى بقاء جاودانى نفس است در سعادت ابدى ، كه ناشى از آنچه كه از علوم و معارف استفاده كرده است ، ميباشد . و بهمين جهت بود افلاطون كه خدا خاكش را پاك بداراد به جويندهء حكمت را چنين توصيه كرده است كه مت بالإرادة تحيى بالطَّبيعة ( شهوات و هوسهايت را با اراده بميران تا با حيات طبعى جاودان بمانى ) بعلاوهء اين كه هر كسى كه از مرگ طبعى بترسد ، در حقيقت از چيزى ترسيده است كه مى بايست بآن اميدوار باشد ، زيرا اين مرگ تمام تعريف ، » حدّ تام « انسان است كه عبارتست از حيوان ناطقى كه مى ميرد .
پس مرگ تمام و كمال انسان است و بوسيلهء مرگ است كه انسان به افق اعلاى خود نائل مى گردد . و كسى كه بداند هر چيزى از حدّ تام خود تشكيل يافته است و حدّ هر چيزى مركب است از جنس و فصول آن ، و جنس انسان عبارت است از حىّ ( زنده ) و فصولش عبارتست از ناطق ( نفس مدرك كليات ) و ميرنده [ معلوم نشد كه ابن سينا چگونه مرگ را

[١] بنظر مى رسد عبارت كتاب صحيح نباشد و معنايى كه ما در ميان كروشه آورديم ، در حقيقت براى تصحيح است و بعيد نيست كه عبارت اصلى چنين باشد و هذا هو الموت الَّذى يخاف منه ( و اينست غوطه خوردن در انواع امور جالب زندگى دنيوى كه محدود و رو به فنا و موجب اندوه هستند ) مرگ حقيقى كه بايد از آن وحشت كرد .