ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٤ - تكليف علم در اين مورد چيست

هر يك از علوم آن قسمت از موضوعات خود را مورد بررسى و تحقيق قرار مى دهد كه مورد هدفگيرى عالم به آن علم است . بعنوان مثال علوم ادبى كلمه و كلام را با اهداف ادبى مطرح مى كند ، مانند علم لغت كه فقط معانى مورد استعمال واژه‌ها را مطرح مى نمايد . علم نحو اعراب و بنا و ديگر قوانين نحوى را مورد بحث و تحقيق قرار مى دهد .
و همچنين ديگر علوم ادبى ابعاد مربوط به كلمه و كلام را از حيث محاورات و كتابتها و امثال آنها ، نه از جهت فيزيكى و نغمه‌ها و آهنگهايى كه ممكن است در موقع خواندن بكار برده شوند ، و نه از جهت كشف پديده‌هاى روانى متكلم و غير ذلك . با اين وصف ، محال است كه يك دانشمند خردمند علم به همهء ابعاد و سطوح موضوعى را كه از ديدگاه علمى معين مورد تحقيق قرار مى دهد ، ادّعا كند ، مخصوصا با علم به اين كه دانشپژوهان تاكنون بوسيلهء طرق محدود با واقعيات ارتباط برقرار كرده‌اند ، و اين خود علم است كه حكم قاطعانه مى كند آنچه را كه نمى بينى و آنچه را كه در ديدگاه مخصوص تو قرار نگرفته است ، انكار مكن ، زيرا اين انكار ناشى از ناتوانى و محدودنگرى تو ميباشد .
اگر كسى نصيحت ابن سينا را كه ذيلا مى آوريم ، نشنود و يا بشنود و آن را نپذيرد ، حق ورود به گروه عالمان را ندارد . اين شخصيت بزرگ مى گويد : إيّاك أن يكون تكيّسك و تبّرؤك عن العامّة ، هو أن تنبرىء منكرا لكلّ شيء فذلك طيش و عجز ، و ليس الخرق في تكذيبك ما لم يستبن لك بعد جليّته دون الخرق في تصديقك ما لم تقم بين يديك بيّنة ، بل عليك الاعتصام بحبل التّوقّف و إن أزعجك استنكار ما يوعاه سمعك ما لم تتبرهن استحالته لك ، فالصّواب أن تشرح أمثال ذلك إلى بقعة الإمكان ما لم يذدك عنه قائم البرهان . و اعلم أن في الطَّبيعة عجائب و للقوى العالية