ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٨ - بدانجهت كه شخصيت پيامبر اسلام و مكتبى كه او آورده بود ، براى همهء طبقات و گروههاى آن دوران كاملا روشن نشده بود ، لذا وقوع آشوبها و بحرانهاى غير قابل توضيح و ظالمانه ، در دوران خلافت امير المؤمنين عليه السلام امرى طبيعى بوده است

مورد از سخنان امير المؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه آمده است . از آن جمله : ١ . « آگاه باشيد ، سوگند به آن خدايى كه دانه را شكافت و نفوس انسانى را آفريد ، اگر ياورانى براى تقويت من حاضر نبودند و اگر با وجود اشخاص نصرت دهنده ، حجت براى من تمام نمى گشت و اگر تعهد خداوندى بر علماء نبود كه با پرخورى ستمكاران و گرسنگى ستمديدگان موافقت نكنند ، طناب اين مركب ( خلافت ) را به گردنش مى انداختم ( رهايش مى كردم ) و آخر آنرا با همان كاسه اى كه اولش را سيراب كرده بودم ، سيراب مى نمودم و اين دنيايى را [ كه محكم بآن چسبيده‌ايد ] در نزد من پستتر از آب بينى بز مى يافتيد . اگر امير المؤمنين عليه السلام بطور معمولى ، جامعه را آمادهء پذيرش زمامدارى خود مى ديد ، محال بود كه خود را مكلف بآن احساس نكند .
[ خطبهء ٣ ص ٥٠ ] ٢ . آگاه باشيد ، ابتلاى شما امروز مانند همان وضع دوران نخستين شده است كه خداوند پيامبرش صلى اللَّه عليه [ و آله ] و سلم را مبعوث فرمود . و سوگند بآن خدا كه پيامبر را بر حق مبعوث فرموده است : شما درهم و برهم و بهمديگر مخلوط گشته و در غربال آزمايشها تمييز داده مى شويد و مانند موادى كه در ديگ جوشان با هم در آميخته ميشوند ، مخلوط مى گردد تا اين كه مردم ردهء پايين در بالا قرار بگيرند [ و بالعكس ] بالا نشينان به پائين سقوط كنند . آنانكه در گذشته پس مانده بودند پيش بيفتند و آنانكه پيش مى راندند ، واپس بمانند . از اين سخنان صريح هم نابسامانىها و ناهنجاريهاى فوق تصورى كه جامعهء آن روز را در برگرفته بود و هم سختى پذيرش خلافت چنان جامعهء طوفانى و پر از تضاد و تناقضها كه آن بزرگوار را به آن وادار كرده بودند . بفهميد .
٣ . براى بيعت با من هجوم بسيار شديد بطرف من آوردند مانند هجوم تند شتران تشنه در روزى كه وارد رودخانه براى آشاميدن آب مى نمايند ، در حالى كه ساربان ، آنها