يكى از شبهات مشهوره ابن كمّونه (متوفّى: ٦٨٣، صاحب كتاب مبسوط «الكاشف» و «شرح تلويحات») در مباحث فلسفى شبهه تعدد واجب است كه بسيارى از اعاظم از جواب آن درماندند. از ديگر شبهات غير مشهوره او شبهه جذر اصمّ است كه خلاف اسم آن شبهه‌اى رياضى نيست بلكه شبهه‌اى منطقى- فلسفى است. پس از طرح اين شبهه عده‌اى از حكماء بر اين شبهه جواب نگاشتند كه از محقق دشتكى‌ [١١١]، ملا جلال دوانى‌ [١١٢] و محمد جعفر خفرى‌ [١١٣] مى‌توان نام برد.

تقرير اصل شبهه:

مقدمة بايد گفت در علم منطق مقرّر شده است هر قضيه‌اى يا صادق است يا كاذب، به صورت منفصله حقيقيّه. اصل اين شبهه در واقع نفى همين اصل مسلّم منطقى است. بيان شبهه چنين است: اگر شخصى بگويد: «گفتار من امروز كاذب است» [١١٤]، اين قضيه از دو حالت خارج نيست، يا اين گوينده قولش مطابق نفس الامر است يا نيست، و در هر دو حال قضيه در حال واحد هم كاذب است و هم صادق. زيرا اگر اين شخص گفتارش در نفس الامر صادق باشد محمول قضيه‌

[١١١] - ر. ك: كتابخانه مركزى دانشگاه شماره: ١٩٢٨، ٥٩٢٤، اهدايى مشكاة: ١٢٥٧.

[١١٢] - ر. ك: كتابخانه مركزى دانشگاه شماره: ٦٦١٦، اهدايى مشكاة: ١٢٥٧.

[١١٣] - ر. ك: كتابخانه اهدايى مشكاة: شماره ٨٨٨.

[١١٤] - در پاره‌اى از رسائل، و همچنين رساله مورد بحث ما، در تقرير شبهه چنين آمده است: اگر كسى بگويد: «هرچه من فردا بگويم دروغ خواهد بود» و از سويى در روز بعد (فردا) بگويد: «هر آنچه ديروز گفتم دروغ بود»، در اين صورت در تحليل منطقى اين بيان دچار اشكال خواهيم شد. و به اين گونه شبهات در اصطلاح «تناقضات منطقى» گويند، كه مسأله جزئى و وجود ذهنى از اين دست مى‌باشد.