اين رساله پاسخ به پنج پرسش حكيم متألّه قرن يازدهم ملا شمساى گيلانى‌ [٤٨] است. ظاهر پرسش‌هاى مؤدّبانه و از طرفى وجود ترديد در ساختار پرسشها، نشانگر اين است كه ملا شمسا آثارى چند از ملا صدرا را مطالعه نموده و اشكالاتى در مبانى فكرى حكمت متعاليه صدرا ديده، لهذا آنها را شايان توجه و ذكر پنداشته است؛ و شايد به همين جهت نيز صدرا پاسخى مختصر به هر سؤال داده است، (صدرا اعتذار از سفر را بر ايجاز پاسخها نيز مطرح نموده است).

از شواهد مؤيد اين بيان مى‌توان از نامه صدرا به ملا شمسا ذكرى به ميان آورد كه صدرا كتاب خود «حدوث عالم» را به او اهداء كرده است. در نسخه شماره [٢٠٦٢] كتابخانه مركزى اصل اين نامه به خامه شريف صدر الدين موجود است كه‌

[٤٨] - شمس الدين محمد مشهور به ملا شمساى گيلانى متوفى در اصفهان، از تلامذه ميرداماد و از حكماى به نام قرن يازدهم است، در فلسفه از اتباع مشائين است، و داراى تأليفات ارزنده‌اى است كه مى‌توان از «الحكمة المتعالية» و تفسير سوره دهر و حواشى كتب حكميه نام برد. ر. ك: ديباجى ابراهيم، احوال و آثار ملا شمساى گيلانى، ضمن «مجموعه سخنرانيها و مقاله‌ها درباره فلسفه و عرفان اسلامى ٢٢»، به اهتمام دكتر مهدى محقق، ط: اوّل، ص ٥٤، تهران ١٣٤٩، مؤسسه مطالعات اسلامى. و دانش‌پژوه، نگارشهاى شمساى گيلانى، «نشريه جاويدان خرد»، ش دوم، پاييز ١٣٦٠، ص ٤٠.