مجموعة الرسائل التسعة - الملا صدرا - الصفحة ١٣٧
روح است ذات مقدس ربّ العالمين با همه ذرّههاى آفرينش بحقيقة موجود است بىحلول و اتصال و انفصال و مماسه و محاذات بلكه در مكانى كه لايق قدس و نزاهة و پاكى و رفعة او باشد و قال الغزالى فى بعض مكتوباته روح هست نيست نما است كه كسى را بدو راه نبود سلطان و قاهر و متصرف وى بود و قالب از ان بىخبر كلّ عالم را با قيوم عالم همچنين مثال است كه قيوم عالم هست نيست نما است كه هيچ ذره از ذرات عالم را قوام در وجود نيست به خود بل به قيومى وى است و قيوم هر چيزى بضرورة با وى مبهم باشد و حقيقة وجود وى را بود وجود مقوم از وى بر سبيل عاريت بود و هو معكم اينما كنتم اين بود و لكن كسي كه معيّة نداند الّا معيّة جسم با جسم يا معية عرض با عرض يا عرض با جسم اين هر سه در حق قيوم عالم محال باشد ان معية فهم نتواند كرد و معية قيومية قسم رابع است بلكه معية بحقيقه اين است و اين نيز هست نيست نما است كسانى كه اين معية را نشناسند قيوم را مىجويند بازنمىيابند كرد باديكه از روى زمين برمىخيزد بر صورت مناره مستطيل بر خويشتن مىپيچد و مىجنبد نه چنان است كه با هر ذرّه از ان هواست كه محرك وى است لكن هوا را نتوان ديد و خاك را به توان ديد پس خاك در محركية نيست هست نما است و هوا هست نيست نما است خاك را در حركت جز مسخرى و بيچاركى نيست در دست و سلطنت هو است و سلطنة هو ناپيدا انتهى و مما يدل على احاطته تعالى بكل شيء و معيته به قوله تعالى وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ الّا انه بكل شيء محيط و احاط بما لديهم و احصى و هو اللّه فى السموات و الارض وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ و نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ و لا تصرف هذه الآيات عن ظواهرها فتحملها على مجرد علمه تعالى بها او غيرها كما هو