«بدان‌که روایت ”طلبُ العلمِ فریضةٌ علی کلِّ مُسلم“ از روایات مشهوره و مستفیضه است؛ ولیکن با لفظ «مُسلِمَة» عطف بر لفظ «مسلم»، فقط در چند مورد معدودی مرفوعاً روایت شده است.

اول: در مصباح الشریعة در دو مورد:

یکی در باب سوّم که فرموده است: ”قال رسولالله صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ؛ و هو علم النفس.“

و دیگری در باب شصت‌ودوّم که فرموده است: ”قال النّبیّ صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ علی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ؛ أی علم التقوی و الیقین.“

دوّم: در مقدمه کتاب معالم الأصول که از کلینی روایت می‌نماید، ولی معلوم نیست که این لفظ را نسّاخ اضافه کرده‌اند یا به خطّ خود صاحب المعالمبوده است؛ زیرا در نسخه‌های کافی بدون لفظ «مسلمة» روایت شده است.

سوّم: در ج ١، ص ٤، از محجة البیضاء از غزالی نقل کرده است؛ گرچه در خود إحیاء العلوم، ج١، ص ٣، از این لفظ خالی است.

چهارم: روایتی است که در ج ١، بحار الأنوار، ص ٥٧، از غوالی اللئالی نقل کرده است که: ”قال النّبی صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ.“

پنجم: در صفحه اوّل از مقدمۀ تفسیر مجمع البیان گوید: ”و قد صحّ عن النّبی صلّی الله علیه و آله و سلّم فی ما رواه لنا الثّقات بالأسانید الصحیحة مرفوعًا إلی إمام الهدی و کَهفِ الوری أبی‌الحسن علیّ بن موسی الرضا علیه السّلام، عن آبائه سیدٍ عن سیّد و إمامٍ عن إمام إلی أن اتّصل به علیه و آله السّلام إنّه قال: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ فاطلُبُوا العِلمَ مِن مَظانِّه ـ الحدیث.“

و امّا‌ طرق دیگر از این روایت، از لفظ «مسلمة» خالی است؛ چنان‌که در همین جلد از کتاب بحارالأنوار، در ص ٥٥ از امالی شیخ با اسناد خود از حضرت رضا از پدرانش از امیرالمؤمنین علیهالسّلام روایت کرده است که: ”قال: سَمِعتُ رَسُولَ اللهِ صلّی الله علیه و آله و سلّم یقولُ: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ فاطلُبُوا العِلمَ مِن مظانّه ... الحدیث.“ و ظاهراً متن این روایت متن همان روایتی است که از تفسیر مجمع البیان آوردیم، ولیکن در آنجا با عطف کلمه و مُسلِمَةٍ *