شما صفحۀ ماضی و مضارع را تماشا کنید، جز یک صفحۀ موهومی بیش نیست. و هر زمان که پیش می‌روید، بر صفحۀ ماضی اضافه و از صفحۀ مضارع کسر خواهد شد؛ لذّاتی که در صفحۀ ماضی نموده‌اید، در بوتۀ موهوم سپرده شد.

بنابراین، انسان غافل به لذّات آتیه خود را می‌فریبد و از سرای ابدی بازمی‌دارد، و چون این دنیا لذّاتش تدریجی است لذا هیچ‌گاه بین لذّاتش جمع نمی‌گردد؛ بهخلاف آخرت که چون انسان رفت، تمام افعال خود را ملاحظه می‌کند.

عالم برزخ و قیامت، عالم ظهور و بروز و انکشاف حقائق

عالم برزخ و قیامت عالم ظهور و بروز است و حقائق منکشف می‌گردد: (يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ).[١] و انسان در هر عالم، حال و صورتی علی‌حدّه بهخود می‌گیرد؛ مانند کرم ابریشم که در زمانی تخمی بیش نیست، بعداً خواب‌هایی می‌کند و پوست عوض می‌کند، در پیله می‌رود پروانه می‌گردد.[٢]

علاوه بر آنکه صورت انسان در عوالم دیگر بهصورت حیوانات یا شیطان یا انسان درمی‌آید، افعال انسان هریک موجودی جداگانه شده و دائماً با انسان قرین و ملازم است:

(يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ).[٣]

ثبت و ضبط اعمال انسان توسط ملائکه

[١]. سوره طارق (٨٦) آیه ٩. معاد شناسی، ج ٥، ص ١٢٤:

«در آن روز مخفیّات (نیت‌های پنهان) آشکار می‌شود؛ افکار و عقائد آشکار می‌گردد.»

[٢]. جهت اطّلاع پیرامون نحوۀ تکامل کرم ابریشم رجوع شود به معاد شناسی، ج ١، ص ١٦٨.

[٣]. سوره آل‌عمران (٣) آیه ٣٠. معاد شناسی، ج ٦، ص ٢١٣:

«در روزی که هر نفسی آنچه را که از اعمال خیر انجام داده است، حاضرشده می‌یابد؛ و آنچه را که از اعمال بد بجا آورده است، دوست دارد که بین آنها و بین او فاصلۀ دور و درازی بوده باشد. و خداوند شما را از خودش برحذر می‌دارد که مبادا کاری کنید که در چنین روزی سرافکنده باشید؛ و خداوند به بندگانش رئوف و مهربان است.»