و مِثلُهُ قَولُهُ تَعالَی: (النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ).[١] و الغُدُوُّ و العَشِیُّ لا یَکُونانِ فِی القِیامَةِ الَّتِی هِیَ دارُ الخُلُودِ، و إنَّما یَکُونانِ فِی الدُّنیا.

و قالَ اللَهُ تَعالَی فِی أهلِ الجَنَّةِ: (وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا).[٢] و البُکرَةُ و العَشِیُّ إنَّما یَکُونانِ مِنَ اللَّیلِ و النَّهارِ فِی جَنَّةِ الحَیاةِ قَبلَ یَومِ القِیامَةِ؛ قالَ اللَهُ تَعالَی: (لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا).[٣]

و مِثلُهُ قَولُهُ سُبحانَهُ: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ * فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ).“ـ[٤] الآیة.»[٥]

[١]. سوره غافر (٤٠) آیه ٤٦.

[٢]. سوره مریم (١٩) آیه ٦٢.

[٣]. سوره انسان (٧٦) آیه ١٣.

[٤]. سوره آل‌عمران (٣) آیه ١٦٩ و ١٧٠.

[٥]. بحار الأنوار، ج ٦، ص ٢٤٥. ترجمه:

«در تفسیر نعمانی به‌واسطۀ اسنادش به امیرالمؤمنین علیهالسّلام می‌گوید: ”امّا پاسخ به کسی که ثواب و عقاب در عالم بعد از مرگ و قبل از قیامت (عالم برزخ) را انکار می‌کند، قول خداوند متعال است: (روزی می‌رسد که هیچ صاحب نفس و جانداری بدون اذن خدا نمی‌تواند تکلّم کند؛ و در آن روز مردم به دو گروه سعید و شقی قسمت می‌شوند. * امّا آن کسانی که شقی و بد عاقبتند، آنان در آتش خواهند بود؛ و زفیر و شهیق آتش که همان شعله‌های فروزان و لهیب و زبانه‌های افروخته آن است، آنان را فرا خواهد گرفت. * آنان در میان آتش تا هنگامی که آسمان و زمین برپاست، جاودانه زیست خواهند نمود مگر اینکه پروردگار تو بخواهد؛ و حقّاً که پروردگار تو به هر کاری که اراده کند تواناست. * و امّا آن کسانی که سعید و پیروزند، آنان در بهشت خواهند بود و در آنجا تا هنگامی که آسمان و زمین بر پاست، مخلّد و جاوید خواهند بود مگر آنکه پروردگار تو بخواهد؛ و این عطای غیر مقطوعی است که به آنان خواهد رسید.) مراد آیه آسمان‌ها و زمین قبل از قیامت است؛ زیرا هنگامی که قیامت برپاشود، آسمان‌ها و زمین دگرگون می‌شوند.

و نظیر این قول خداوند متعال که می‌فرماید: (و پیشاپیش آنان، عالم برزخ تا روز قیامت امتداد یافته است.) و برزخ امری است بین دو امر که همان ثواب و عقاب بین دنیا و آخرت است. *