اعمالی که انسان در دنیا انجام می‌دهد، پس از انجام دادن از بین می‌رود، چون انسان در زنجیر تغیّرات زمان واقع است؛ ولی در عالم برزخ که عالم ثبوت است، یک‌یک در آنجا محفوظ و وقت مرگ [آنها را] ملاحظه می‌کند.

تجسّم شکل واقعی انسان در عالم برزخ و از بین رفتن شکل ظاهری در زیر خاک

و از طرف دیگر روح انسان دارای هر صفتی باشد، چون در عالم طبیعت است، گرفتار بدن است؛ شکل واقعی او مجسّم و مصوّر نبوده بلکه بدن مرئی است. در عالم برزخ که بدن در زیر خاک می‌پوسد و روح بدان عالم می‌رود، به صورت هر حیوانی که خوی آن حیوان را گرفته، مجسّم می‌گردد.

فناء عمل در دنیا و بقاء و ملازمت ابدی آن در آخرت

علاوه، اعمال انسان که در این دنیا نیز پس از وقوع از بین می‌رود، چون اثری در روح باقی می‌گذارد، در آن دنیا خود وجود مستقلی بهخود گرفته، برای همیشه انیس و مونس انسان است.

حکایت حاج ملاّ مهدی نراقی و دفن کردن جنازۀ عرب در وادی‌السّلام نجف

داستان حاج ملاّ مهدی نراقی و دفن کردن جنازۀ عرب در وادی نجف، بیان شد.[١]

[١]* می‌‌خورند، و فرشتگان قبض روح دست‌های خود را برای ربودن جان آنها باز کرده و به آنها بدین کلمات خطاب می‌‌کنند: ”خارج کنید جان‌های خود را! امروز است که در مقابل گفتار غیر عادلانه‌ای که دربارۀ خدا گفته‌اید و به‌واسطۀ استکبار و بلندپروازی که در برابر آیات الهیّه نموده‌اید، به عذاب سختی که جان شما را ذلیل و حقیر و پست گرداند، جزا داده خواهید شد. * و به تحقیق که شما به نزد ما تنها آمده‌اید، هم‌چنان‌که در اوّل وهله که شما را خلق کردیم تنها بودید. و آنچه را که ما به شما از روی تفضّل در دنیا عطا کردیم، همه را پشت‌سر انداخته‌اید. و آن یاران و مددکارانی که چنین می‌‌پنداشتید که با شما شرکت می‌‌کنند، نمی‌‌بینیم با شما آمده باشند. به‌تحقیق که بین شما و آنها بریدگی و شکاف ایجاد شد، و آنچه را که گمان می‌‌کردید به فریاد شما برسد، از شما فاصله گرفته و در وادی انفصال و جدایی نابود و گم شد.“»

[٢٤٤]. معاد شناسی، ج ٢، ص ٢٢١:

«‌داستان عجیبی در همین دنیا اتّفاق افتاده از حضرت آیةالله رئیس الملّة و الدّین، شیخ الفقهاء و المجتهدین، مرحوم آخوند ملاّ محمّدمهدی نراقی أعلی اللهُ تعالی مقامَه الشّریف.

مرحوم نراقی، از علماء بزرگ و جامع علوم عقلیّه و نقلیّه و حائز مرتبۀ علم و عمل و عرفان الهی *