عن أمیرالمؤمنین علیه السّلام: «إنّ الإیمانَ لَیَبدُو لَمعَةً بَیضاءَ، فإذا عَمِلَ العَبدُ الصالحاتَ [نَما و] زادَ حَتّی یَبیَضَّ القَلبُ کُلُّه؛ و إنّ النِّفاقَ لَیَبدُو نُکتَةً سَوداءَ، فإذا انتَهَکَ الحُرُماتَ زادَت حَتّی یَسوَدَّ القَلبُ کُلُّه، فَیُطبَعُ علی قَلبِه، فَذلکَ الخَتمُ.»[١]

عن الباقر علیه السّلام: «إنّ القُلوبَ ثَلاثَةٌ: قَلبٌ مَنکُوسٌ لا یَعِیَ شَیئًا مِن الخَیر،ِ و هُوَ قَلبُ الکافِرِ؛ و قَلبٌ فیهِ نُکتَةٌ سَوداءُ، فالخَیرُ و الشَّرُّ فیهِ یَعتَلِجانِ، فأیُّهما کانَت مِنهُ غَلَبَ عَلَیهِ؛ و قَلبٌ مَفتُوحٌ فیهِ مَصابیحُ تَزهَرُ و لا یُطفأ نُورُهُ إلی یَومِ القِیامَةِ، و هُوَ قَلبُ المُؤمِنِ.»[٢]

در روایت دیگر وارد است: «القُلوبُ أربَعةٌ: قَلبٌ فیه نِفاقٌ و إیمانٌ، إذا أدرَکَ المَوتُ صاحَبَهُ عَلی نِفاقِه هَلَکَ و إن أدرَکَه علی إیمانِه نَجَا؛ و قَلبٌ مَنکوسٌ و هُو قَلبُ المُشرِکِ؛ و قَلبٌ مَطبوعٌ و هُو قَلبُ المُنافِقِ؛ و قَلبٌ أزهَرَ و هُو قَلبُ المُؤمِنِ فیه

[١]. محجة البیضاء، ج ١، ص ٢٧٧‌. ترجمه:

«از امیرالمؤمنین علیهالسّلام روایت شده که فرمود: ”به‌درستی‌که ایمان در قلب به‌صورت یک نقطۀ سفید و نورانی ظاهر می‌شود، و چون بنده اعمال صالحه انجام دهد، این نقطه افزایش و گسترش می‌یابد تا اینکه سراسر قلب او را فرا می‌گیرد؛ و به‌درستی‌که نفاق به‌صورت یک نقطۀ سیاه در قلب پیدا می‌شود، و چون عبد هتک محرّمات الهی کند، این سیاهی گسترش می‌یابد تا بر تمام قلب مستولی می‌گردد و بر قلب او مهر زده می‌شود؛ و این است معنای ”ختم“ که در قرآن می‌فرماید: (خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ).“» (محقّق)

[٢]. بحار الأنوار، ج ١٥، ص ٣٧ به نقل از معانی الأخبار؛ الکافی، ج ٢، ص ٤٢٣. ترجمه:

«از امام باقر علیهالسّلام روایت شده که فرمود: ”قلب‌ها سه گونه‌اند: قلبی وارونه که هیچ خیری در آن جای نگیرد، و آن قلب کافر است؛ و قلبی که در آن نقطۀ سیاهی است و همواره خیر و شر در آن در حال جنگ و کشمکشند، پس این قلب با هریک از آن دو همراه باشد، بر دیگری غلبه می‌یابد؛ و دیگر قلبی است باز و گشاده که در آن چراغ‌های پرفروغی است که تا روز قیامت خاموش نگردد، و آن قلب مؤمن است.“» (محقّق)