عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٦٩ - استحقاق مدح و ذم

و ناخشنودى حق تو را به ورطه هلاكت و تيره‌بختى خواهد كشيد.

راستى، همه ما بايد با توجه به پرونده عبادات ناقابل خود و گناهان زياد در برابر عظمت حق و عناياتش، در مقام شرم و حيا و سرافكندگى و ذلت و خضوع و خشوع باشيم، با اين وصف اگر ما را مداحان مدح كنند براى چه به مدحشان شاد شويم كه در خور مدح نيستيم و آن مدحى كه از ما مى‌شود در حقيقت ناشى از جهل مداح است و چيزى كه محصول جهل است خشنودى و خوشحالى ندارد و اگر ما را مذمت كنند نبايد محزون گرديم كه به حقيقت در خور مذمتيم گرچه تمام عبادات جن و انس را داشته باشيم كه مذمت تازيانه‌اى الهى، براى جلوگيرى از طغيان و سركشى نفس چموش است!

به قول حضرت فيض:

[ومن لا يقدر على صرف الذم عن نفسه ولا يستطيع على تحقيق المدح له كيف يرجى مدحه او يخشى ذمه‌]

استحقاق مدح و ذم‌

هرگاه كسى مستحق مذمت باشد و قدرت بر تحقق علل حقيقى مدح براى خود نداشته باشد، چه اميد مدح از او توان داشت و چرا بايد از مذمتش ترسيد كه هر مداحى جز خدا و انبيا و ائمه : بر مدح و ذمشان هيچ اعتبارى نيست، از اين جهت بايد مدح و ذم اشخاص براى انسان فرقى نكند و تعريف و تكذيبشان براى آدمى مساوى باشد.