عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٤١٦ - علم كسبى و قدرتى

است جل جلاله، هم چون صفت‌هاى ديگر چون حيات و قدرت و سمع و بصر و كلام و امثال آن.

علم كسبى و قدرتى‌

و هم چنان كه روح و جسم آدم صفى ٧ از قدرت و حكمت در وجود آمد اين علم كه منبع اخلاق او بود، هم برآن ترتيب به دو قسم نازل شد:

١- كسبى.

٢- قدرتى.

آنچه قدرتى بود بر عطاى محض بى‌علت تعلق گرفت و آنچه حكمتى بود به جهد و كسب مردم حواله گشت.

قسم عطايى انبيا را آمد و بس.

اين قسم كه كسبى بود بر جمله ذريت بنى آدم به نسبت مراتبى كه در اصل خلقت با سرشت هر يكى همراه است منقسم گشت و اگرچه همه اوليا را به قدر متابعت انبيا از قسم عطايى نيز حظى بود، اما قاعده سلوك از براى ايشان اقوى است كه:

ما اتخذ الله وليا جاهلا قط.

خداوند هرگز مقام ولايت را به انسان جاهل نمى‌سپارد.

و اين از آن است كه سلوك روش نفس است كه علم كسبى تعلق بدو دارد.

هم چنان كه علم عطايى تعلق به روح دارد و چون نفس از عالم حكمت در وجود آمده است به واسطه احتياج، لاجرم تحصيل علم كسبى او را بى‌سبب ميسر نگردد و روح چون از عالم قدرت آمد از سبب مستغنى است و هميشه فيض از علم ازل‌