عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٤٢ - پرونده حركات انسان

دادى؟ آيا منظورت اين بود كه مولايت تو را امر كرده يا به خاطر هواى نفس و شهوت بود، پس اگر در اين مرحله از رسيدگى سالم درآمد نوبت به پرونده دوم مى‌رسد كه عمل را چگونه انجام دادى كه خداى را در هر عمل، شرايط و حدودى است كه بايد رعايت گردد و رسيدگى مى‌شود كه آيا تشخيص حدود و شرايط از روى علم و تحقيق بوده يا از روى جهل و گمان؛ پس اگر از اين مرحله بازرسى نيز به سلامت بگذرد پرونده سوم مطرح مى‌گردد كه براى چه كسى انجام دادى، آيا در عمل اخلاص داشتى و تنها براى خدا انجام دادى و به محتواى «لا اله الا الله» كه بر زبان داشتى وفادار بودى؟ تا اجر و پاداشت بر خدا باشد. يا آن كه براى ريا و تزوير ونشان دادن به مخلوقى همانند خودت بود كه بايد اجر و پاداشت را از همان مخلوق بگيرى، چنان كه در روايات متعدد اين مضمون آمده و يا آن كه عملى كه انجام دادى براى رسيدن به مزد و پاداش دنيوى بوده كه بهره‌ات را در دنيا برده‌اى و يا آن كه از روى سهو و غفلت بوده كه اجر و پاداشى ندارى.

بالجمله، اگر آدمى متوجه باشد كه اين چنين بازپرسى‌ها در پيش دارد نفس خود را رها نمى‌كند تا هر چه بخواهد انجام دهد و پيش از آن بازخواست شود، خودش را به دادگاه وجدان مى‌كشد و از او بازخواست مى‌كند تا نفس از راه حق منحرف نشود و به خسران و زيان گرفتار نگردد.

يكى از عرفاى بزرگ در سخنى عميق و با معنا مى‌گويد:

«انما يتحقق بالمراقبة من يخاف على فوت حظه من ربه».

مراقبت از نفس در كسى تحقق مى‌يابد كه بر فوت بهره‌اش از پروردگار بترسد.

غفلت ما از مراقبه از آن روست كه ندانستيم با ترك مراقبه چه از دست داده و خواهيم داد و از چه بهره‌هاى الهى محروم بوده و خواهيم بود و ندانستيم كه حظ رب چيست؟ و چگونه آن حظ با مخالفت با حضرت او منافات دارد، افسوس كه‌