پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٨ - دوم تأسيس دانشگاه نمونه فقه

كه در آن آمده است: ابن عبّاس در آخر ماه رمضان بر منبر شهر بصره خطبه خواند و گفت: صدقه روزه خود را از مال خود كنار بگذاريد. مردم نفهميدند كه منظور او چيست. ابن عبّاس گفت: آيا در اينجا كسى از مردم مدينه هست؟

برخيزيد و اين مسأله را به برادران خود بياموزيد كه آن‌ها آنچه را كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله بر آنان واجب كرده است نمى‌دانند[١].

مردم شهرهاى اسلامى به امور دين خود شناخت كافى نداشتند، در شهرهاى منطقه شام كسانى پيدا مى‌شدند كه تعداد نمازهاى واجب را نمى‌دانستند و به نزد بعضى از صحابه رفته و از تعداد نمازهاى واجب سؤال كرده‌اند[٢].

نقش درخشانى كه امام باقر و امام صادق عليهما السّلام در نشر فقه و بيان احكام شريعت الهى در جامعه آن‌روز ايفا كردند را مى‌توان از بزرگترين خدماتى دانست كه اين دو امام بزرگوار به جهان اسلام نموده‌اند.

فرزندان صحابه و تابعان و رؤساى مذاهب اسلامى همچون ابو حنيفه و مالك و ديگران تلاش زيادى براى بهره‌بردارى از دانش اين دو امام بزرگوار داشته‌اند، همچنين تعداد زيادى از فقها همچون زرارة بن اعين، محمّد بن مسلم و ابان بن تغلب زير دست امام ابو جعفر محمّد باقر عليه السّلام فارغ التّحصيل شده و به دنياى اسلام ارائه گرديدند. اينان كسانى هستند كه فضيلت تدوين و جمع‌آورى احاديث امام باقر عليه السّلام را دارا بوده و هركدام از آن‌ها از مراجع فتوى در ميان مسلمانان شدند. بدين‌ترتيب امام محمّد باقر عليه السّلام شادابى دين اسلام را به آن برگردانيد و از نابودى و فراموش شدن ثروت‌هاى دينى اين شريعت‌

[١] . ابن حزم، الإحكام فى اصول الأحكام ٢/ ١٣١.

[٢] . سنن نسائى ١/ ٤٢.