پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٨٢ - بخش نخست جهاد اهل بيت عليهم السلام و نقش امام باقر عليه السلام

براى اين كار را داشتند تربيت نمود.

حال اگر امكان نگهدارى اين مركز رهبرى براى رهبران الهى كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله به دستور خداوند تعالى آن‌ها را براى اين‌كار معيّن كرده بود وجود نداشت، اين مطلب مانع از اين نمى‌شد كه آن رهبران شرعى تا آن‌جا كه شرايط عملا اجازه بدهد به مسئوليّت خطير حفاظت از جامعه اسلامى و پاسدارى از دولت اسلامى در برابر خطر فروپاشى بپردازند.

همچنان‌كه اگر روزى دولت اسلامى به‌كلّى سقوط مى‌كرد مانع از همّت گماردن رهبران واقعى امت اسلام بر جلوگيرى از نابودى امّت اسلام و حفاظت از رسالت و شريعت اسلامى در برابر خطر فروپاشى و اضمحلال كامل نمى‌بود.

از اين‌رو است كه حيطه‌هاى فعاليت ائمه عليهم السّلام بر حسب اختلاف اوضاع و شرايط از تنوع برخوردار مى‌باشد اين اختلاف اوضاع و شرايط بدين‌قرار مى‌باشند:

- نوع حكومت وقت.

- ميزان فرهنگ، بيدارى، ايمان امت و ميزان شناخت آنان از ائمه عليهم السّلام و اندازه متابعت آنان از حاكمان منحرف.

- نوع شرايط حاكم بر نظام و دولت اسلامى.

- ميزان پايبندى حاكمان به اسلام.

- نوع ابزارى كه حاكمان براى تقويت حكومت و استحكام سيطره خود از آن استفاده مى‌كردند.

در اين شرايط، ائمه عليهم السّلام در برابر حكومت‌ها و رهبرى‌هاى منحرف زمان خود فعاليت مستمرى داشتند كه در بازداشتن حاكم جائر از فزونى انحراف‌