پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٤٩ - انحراف در عرصه اقتصاد

شود عجيب نيست. چراكه مردم به همان راهى مى‌روند كه حاكمان و واليان و دستگاه‌هاى دولتى مبلّغ و مروّج آن هستند. نتيجه اين انحراف اين شد كه اكثريّت مردم بواسطه منحرف شدن و فرورفتن در اين انحرافات از اهداف بزرگى كه شريعت اسلام براى آن‌ها معيّن كرده بود دور شوند. آنان ديگر اهميّتى به رويدادهاى مخاطره‌آميزى كه جامعه اسلامى و شريعت اسلام را تهديد مى‌كرد نمى‌دادند.

انحراف در عرصه اقتصاد

در اين دوران حاكمان جامعه هرگونه دخل و تصرّفى در اموال و دارايى‌هاى عمومى انجام مى‌دادند. گويا اين اموال ملك شخصى آن‌ها است.

آنان مطابق ميل و رغبت و خواهش‌هاى دل خود آن اموال را به مصرف مى‌رساندند و در اين ميان بيشترين نصيب از بيت المال مسلمانان مخصوص كنيزكان و آوازخوانان بود كه مطابق هواهاى نفسانى، لذّت‌ها و شهوت‌هاى حاكمان كار مى‌كردند. آنان همچنين بوسيله پول‌هاى بيت المال مسلمانان فكر و انديشه افراد را خريده و آنان را وامدار منّت خويش مى‌كردند. آن‌ها اموال بيت المال را در پاى افرادى كه آنان را مدح كرده، ثنا گفته و يا در تثبيت سلطنت آنان قدمى برمى‌داشتند مصرف مى‌نمودند. آورده‌اند كه نابغه شيبانى شعرى سرود و در آن يزيد بن عبد الملك را مدح كرد. يزيد بن عبد الملك دستور داد تا او را صله داده، لباس فاخر پوشانده و صد شتر به او بدهند[١].

اينجا بود كه شاعران براى دست‌يابى به اموال بيشتر در مدح و ثناى‌

[١] . اغانى ٧/ ١٠٩.