پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٨٢ - ٥ مواضع مستقيم امام باقر عليه السلام در برابر حاكمان منحرف

عناصر پاك با هدف تضمين استمرار حركت آن در ميان امّت، ارتباط تنگاتنگ داشت.

ت- شرايط كلّى و يا شرايط خاصّ كه از ناحيه قدرت حاكم از يك‌سو و قدرت پايگاه مردمى اهل بيت عليهم السّلام از ديگرسو به‌وجود مى‌آمد.

تقيّه روشى بود كه امام باقر عليه السّلام در موضع‌گيرى‌هاى خود در برابر حاكمان ستمگر به‌كار مى‌گرفتند. البتّه اين روش در وقتى به‌كار گرفته مى‌شد كه رودررويى آشكار، مفيد و نتيجه‌بخش نبوده است. امام باقر عليه السّلام حدّومرز تقيّه را اين‌گونه بيان فرموده‌اند كه: تقيّه در هر ضرورتى واجب است‌[١]. آن حضرت همچنين فرموده‌اند: «إنما جعلت التقيّة ليحقن بها الدماء، فإذا بلغ الدم فلا تقيّة»؛

قاعده تقيّه به‌خاطر اين وضع شده كه خون‌ها به‌واسطه آن نگاهدارى شود. پس هنگامى كه انجام آن به خون و خون‌ريزى منجر شد ديگر تقيّه‌اى وجود ندارد»[٢].

در زمان خلفاى قبل از عمر بن عبد العزيز امام باقر عليه السّلام از روبرو شدن با حاكمان تقيّه مى‌فرمود تا كيان اهل بيت عليهم السّلام را از شرّ آن‌ها حفظ نموده و ياران خود را از دشمنى دستگاه حكومتى در امان دارد. آن حضرت در هيچ يك از شئون حكومتى داخل نمى‌شد و دخالت آن حضرت در امور مملكت بسيار محدوده كوچكى داشت. امّا هنگامى كه امر خلافت به عمر بن عبد العزيز رسيد اوضاع و شرايط جامعه تغيير كرد. عمر بن عبد العزيز به خاندان اهل بيت عليهم السّلام نزديكى بيشترى از خود نشان داده آن‌ها را بر بنى اميّه تفضيل داد و گفت كه: من آنان را ترجيح مى‌دهم، چراكه شنيده‌ام كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمود: همانا كه فاطمه شاخه‌اى از من است. آنچه او را خوشحال كند مرا خوشحال مى‌كند و آنچه او را بيازارد مرا مى‌آزارد. پس من به دنبال خوشحال كردن پيغمبر خدا صلّى اللّه عليه و اله بوده و از ناراحتى‌

[١] . بحار الانوار ٧٢/ ٣٩٩.

[٢] . بحار الانوار ٧٢/ ٣٩٩.