پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٨٠ - سازمان وكلا

تأسيس اين نظام ارتباطى به عصر حضرت امام صادق عليه السّلام و حتّى امامان قبل از آن حضرت عليهم السّلام بازمى‌گردد. امّا گستردگى و تكامل اين نظام پس از عصر امام صادق عليه السّلام صورت گرفته است. چراكه تحوّلات سياسى جديد و مشكلات امنيتى كه شيعيان را دربرگرفته و كيان و وجود آن‌ها را تهديد مى‌نمود، ضرورت اين كار را بيش از پيش ساخته بود.

از زمان حضرت امام جواد عليه السّلام تا ابتداى غيبت صغرى، اين سيستم نقش فعّال و بزرگى در حفظ كيان گروه شيعه و نگاه داشتن آن از اضمحلال و فروپاشى داشت.

به بركت همين سيستم ارتباطى دقيق و عناصر فعّال در آن بود كه انتقال به عصر غيبت امام مهدى عليه السّلام ميسّر گشته، خطراتى كه ممكن بود از پديده غيبت امام معصوم، نظام شيعه را تهديد كند بسيار كم شد. تا جايى كه مى‌بينيم همين سازمان وكلا با همه خصوصياتش به نظام نيابت خاصّه در زمان غيبت صغرى متحوّل گشته، سفير امام غائب عليه السّلام نايب خاصّى بود كه نقش امام را نسبت به مجموعه وكيلان ايفا مى‌نمود ... و هم او بود كه از طريق وساطت بين امام معصوم و ديگر وكيلان، در واقع رابطى ميان امام معصوم و همه پيروان او به حساب مى‌آمد.

مناطق نفوذ و وجود وكيلان در حجاز: مدينه، مكّه و يمن، در عراق: كوفه، بغداد، سامرا، واسط و بصره، در ايران: خراسان بزرگ- كه شامل نيشابور، بيهق، سبزوار، بخارا، سمرقند، هرات، قم، آوه، رى، قزوين، همدان، آذربايجان، قرميسين، اهواز، سيستان، بسط، و در شمال آفريقا: مصر بود. اين مناطقى بود كه پيروان اهل‌بيت در آن يافت شده، وكيلان و نمايندگان اهل‌بيت نيز در آن استقرار يافته، به عنوان حلقه اتّصال ميان شيعيان و امام عمل نموده و بدين‌وسيله بسيارى از اهداف ائمّه عليهم السّلام را محقّق مى‌نمودند.