دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٤١

آب زلال

آبِ زُلال، نام دو منظومه در ادب پارسی از شاعران زیر:

١. شوشتری جزایری

میرمحمد عباس بن علی‌اكبربن محمدجعفر موسوی لكهنوی (١٢٢٤-١٣٠٦ق / ١٨٠٩-١٨٨٩م). اثر او در زمینۀ اخلاق عملی است. این كتاب در ١٣٠٧ق / ١٨٩٠م همراه كتابهای اجناس الجناس و گوهرشاد او در لكهنو به چاپ رسیده است. یك‌بار نیز در مصر چاپ شده است. آقابزرگ تهرانی نام كتاب اخیر او را گوهر شاهوار ضبط كرده است (١ / ٢).

٢. فیض كاشانی

ملامحسن (١٠٠٧-١٠٩١ق / ١٥٩٨-١٦٨٠م). اثر او مختصر است و بیشتر جنبۀ عرفانی دارد. این منظومه به دو جرعه تقسیم شده و هر جرعه دارای سه نفس است. جرعۀ اول خطاب به حق تعالى و جرعۀ دوم خطاب به نفس است. این مثنوی این‌گونه آغاز می‌شود:

یا محیی قلب كل عارف فیاض زوارف المعارف
ستـــّار معایـب البرایــا غفــار كبائــر الخطایــا

و چنین خاتمه می‌یابد:

از سرتاپای گوش بادت وین آب زلال نوش بادت

این منظومه تا به حال به چاپ نرسیده و نسخه‌های خطی آن در كتابخانه‌های مجلس شورای ملی(سابق)، مركزی دانشگاه تهران،‌ سنای سابق، آیت‌الله مرعشی، ملی ملك، دانشكدۀ ادبیات و نیز كتابخانه‌های خصوصی دكتر مفتاح، فخرالدین نصیری امینی و سیدمحمد بن نعمت‌الله جزایری موجود است.

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة؛ آیت‌الله مرعشی، فهرست خطی، ٢ / ١٣٠-١٣١؛ سنای (سابق)، فهرست خطی، ٢ / ٥٨-٥٩؛ شورای ملی (سابق)، فهرست خطی، ١٧ / ٢٩٤-٢٩٦، ٢١ / ٢٧٧-٢٧٨؛ كتابخانۀ مركزی، فهرست خطی، ١٣ / ٣٠٩٦-٣٠٩٧، ١٦ / ١٣١؛ مشار، خانبابا، فهرست چاپی فارسی، ١ / ٢٤؛ همو، مؤلفین چاپی فارسی و عربی، ٣ / ٦٦٣-٦٦٤؛ منزوی، احمد، فهرست خطی فارسی، ٤ / ٢٦١٧.

سیدعلی آل‌داود