دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤ - آیه الملک

آیه الملک

آیةُ‌الْمُلْک، یا اَلْفیّه، منظومه‌ای دینی و عرفانی بر وزن مثنوی مولانا جلال‌الدین رومی، در هزار بیت، سرودۀ حسین‌بن عبدالله خوئی حسینی (زنده در١٢٦٠ ق / ١٨٤٤ م) که آن را در ١٢٥٨ ق / ١٨٤٢ م سروده است. سراینده در این اثر مطالب عرفانی و مذهبی را درهم آمیخته و با آوردن آیات قرآنی و احادیث نبوی به مدح حضرت امیر (ع) پرداخته است. استفادۀ بسیار از اصطلاحات عرفانی و لغات مهجور ادب فارسی از ویژگیهای این منظومه است. پاره‌ای از ابیات آن به زبان عربی (نک‌ : خوئی حسینی، ١٥، ١٦، ١٩، ٢٠، ٥٠، ٥١) و در اواخر کتاب اشاره‌ای به خطبۀ شقشقیۀ علی (ع) شده و دو بیت از مثنوی مولوی تضمین گردیده است (ص ٧٠). سراینده خود این منظومه را راهنمای خوبی در دانش اخلاق و سیاست دانسته و خواندن آن را توصیه کرده است (صص ٧٠ به بعد). این مثنوی با این بیت آغاز می‌گردد:

ای به حمدت افتتاح هـر ثنا وی زتو تسدید حول از هـر خطا

و انجام آن این بیت است:

بهر این الفیه، تاریخ از هجا گفت ساقی، غین ورا و نون وحا

از این مثنوی فعلاً سه نسخۀ خطی شناخته شده: ١. نسخه‌ای در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به خط نستعلیق نسبتاً زیبای خود سراینده که در جمادی‌الاول ١٢٥٨ ق / ژوئن ١٨٤٢ م آن را کتابت کرده است (مرکزی، ١٢ / ٢٨١٨)؛ ٢. نسخه‌ای دیگر در همان کتابخانه به خط نسخ که در ٧ شوال ١٢٥٨ ق / ١١ نوامبر ١٨٤٢ م نوشته شده است (همان، ١٦ / ٢١١)؛ ٣. نسخه‌ای در کتابخانۀ ملی ملک که آن نیز به خط سراینده است و در ٢٠ رجب ١٢٦٠ ق / ٦ اوت ١٨٤٤ م به خط شکسته نستعلیق کتابت شده است (ملک، شم‌ ٥٢٣٢). این مثنوی تاکنون به طبع نرسیده است.

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة، ١٩ / ١٢٠؛
خوئی حسینی، حسین‌بن عبدالله، آیة‌الملک، نسخۀ خطی کتابخانه مرکزی، شم‌ ٣٨٣٢؛
همان، نسخه خطی دیگر کتابخانه مرکزی، شم‌ ٦١٧٦؛
مرکزی، خطی؛
ملک، خطی، ٢ / ٣٤؛
منزوی، خطی، ٤ / ٢٦١٩.

سیدعلی آل‌داود