اَبومُحَمَّدْ جَعْفَرِ حَذّاء (د ٣٤١ ق / ٩٥٢ م)، از عرفای فارس و استاد ابن‌خفیف (ﻫ م). لقبش حذاء به معنی كفشگر است. ابومحمد از مردم شیراز بوده و در محلۀ باغ‌نو آن شهر به كفش‌دوزی می‌پرداخته است (روزبهان، ٤١؛ جنید، ٢٢٥). از زندگی و نحوة سیر و سلوك او اطلاع دقیقی دردست نیست، جز آنكه شاگرد و مرید ابوعمرو اصطخری بوده است (قشیری، ١٨٢؛ عبداللطیف، ١٨٥؛ ابن ملقن، ٤٩٤؛ زركوب، ١٣٠). اعتقاد او در حق استادش چنان بود كه برای حل مشكلات عرفانی خویش از شیراز به اصطخر می‌رفت (قشیری، همانجا).
ابومحمد با مشایخ معاصر خویش نیز چون جنید، شبلی، ابوالحسن علی بن هند فارسی، بندار بن حسن شیرازی و مؤمل جصاص مصاحبت داشته است (سلمی، ٤١٤؛ ابونعیم، ١٠ / ٣٦٢؛ انصاری، ٤١٢؛ روزبهان، ٤٢؛ شرف‌الدین، ٩؛ جنید، همانجا؛ زركوب، ١٢٧- ١٢٨؛ دیلمی، ١٤١-١٤٣؛ جامی، ٢٣٨- ٢٣٩).
ابومحمد مریدان و شاگردانی نیز داشته است و با آنكه به شغل كفاشی اشتغال داشت، به تدریس علوم مختلف زمان خود نیز می‌پرداخت. روزبهان در این‌باره می‌گوید: «شنیده‌ام كه در مسجد محلۀ باغ‌نو نعل ‌دوختی و ٦ علم بر او می‌خواندند» (ص ٤١). گویند ابن‌خفیف خرقۀ خویش را از وی گرفته است (زركوب، ١٢٧، ١٢٩-١٣٠). ابومحمد در میان امیران و وزیران آن عصر نیز مریدانی داشته است. عضدالدولۀ دیلمی به او اعتقاد بسیار داشت و مرید وی بود (همو، ١٢٨).
به ابومحمد كراماتی نیز نسبت داده‌اند كه حاكی از اعتقاد مردم آن دوره به اوست (روزبهان، همانجا). از او سخنانی در موضوعات مختلف عرفانی برجای مانده كه در كتابهای تذكره و طبقات نقل شده است (زركوب، همانجا).
ابومحمد در شیراز درگذشت و در قبرستان محلۀ باغ‌نو به خاك سپرده شد (همو، ١٨٠؛ جنید، ٢٢٦؛ جامی، ٢٣٨).

مآخذ

ابن ملقن، عمر، طبقات الاولیاء، به كوشش نورالدین شریبه، بیروت، ١٤٠٦ ق / ١٩٦٨ م؛
ابونعیم اصفهانی، احمد، حلیةالاولیاء، بیروت، ١٣٥٧ ق / ١٩٣٨ م؛
انصاری، هروی، خواجه عبدالله، طبقات الصوفیه، به كوشش عبدالحی حبیبی، كابل، ١٣٤١ ش؛
جامی، عبدالرحمن، نفحات‌الانس، به كوشش مهدی توحیدی‌پور، تهران، ١٣٣٦ ش؛
جنید شیرازی، معین‌الدین، شدالازار، به كوشش محمد قزوینی و عباس اقبال، تهران، ١٣٢٨ ش؛
دیلمی، علی، سیرت الشیخ الكبیر ابوعبدالله ابن الخفیف الشیرازی، به كوشش ا.شیمل ـ طاری، ترجمۀ ركن‌الدین یحیی بن جنید شیرازی، تهران،١٣٦٣ ش؛
روزبهان بقلی، شرح شطحیات، به كوشش هانری كربن، تهران، ١٣٦٠ ش / ١٩٨١ م؛
زركوب شیرازی، احمد، شیرازنامه، به كوشش اسماعیل واعظ جوادی، تهران، ١٣٥٠ ش؛
سلمی، محمد، طبقات الصوفیه، به كوشش یوهانس پدرسن، لیدن، ١٩٦٠ م؛
شرف‌الدین ابراهیم‌ بن صدرالدین، «تحفة العرفان فی ذكر سید الاقطاب روزبهان»، روزبهان‌نامه، به كوشش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، ١٣٤٧ ش؛
عبداللطیف بن صدرالدین ابی محمد روزبهان ثانی، روح‌الجنان فی سیرة الشیخ روزبهان، به كوشش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، ١٣٤٧ ش؛
قشیری، عبدالكریم، الرسالة القشیریة، به كوشش انصاری شافعی، قاهره، ١٣٧٩ ق / ١٩٥٩ م.

غلامعلی آریا