بَكّائین‌، یا بكائون‌ (گریندگان‌)، گروهی‌ از مسلمانان‌ كه‌ به‌ سبب‌ گریستن‌ بر ناتوانی‌ خود از شركت‌ در غزوۀ تبوك‌، به‌ این‌ لقب‌ شهرت‌ یافتند. غزوۀ تبوك‌ در ٩ق‌ / ٦٣٠م‌ رخ‌ داد و آن‌را به‌ سبب‌ مشكلات‌ بزرگی‌ كه‌ برای‌ مسلمانان‌ در تدارك‌ و حركت‌ سپاه‌، مانند نفاق‌ منافقان‌، تنگ‌دستی‌ مردم‌ و دشواریهای‌ راه‌ و گرمای‌ هوا وجود داشت‌، «غزوةالعسره»، و لشكر اسلام‌ را «جیش‌ العسرة» نیز خواندند. در این‌ پیكار نیز تدارك‌ مركب‌ و آلات‌ جنگ‌ برعهده خود جنگجویان‌ بود. در آغاز این‌ لشكركشی‌ ٧ تن‌ از مسلمانان‌ كه‌ نامشان‌ در منابع‌ به‌ اختلاف‌ آمده‌ است‌، به‌ سبب تنگ‌دستی‌ نتوانستند مركب‌ و سلاح‌ بردارند و با پیامبر(ص‌) همراه‌ شوند و بدین‌سبب‌، سخت‌ محزون‌ شدند و گریستند. آن‌گاه‌ برخی‌ از صحابه‌، آنان‌ را مركب‌ و سلاح‌ دادند و به‌ جنگ‌ بردند. گفته‌اند: آیۀ ٩٢ سورۀ توبه‌ در حق‌ این‌ چند تن‌ نازل‌ شد (واقدی‌، ٣ / ٩٩٠-٩٩٥، ٩٩٩؛ ابن‌هشام‌، ٢ / ٨٩٤-٨٩٦؛ طبری‌، تاریخ‌، ٣ / ١٠١-١٠٢، تفسیر، ٦ / ١٤٥-١٤٦؛ شیخ‌ طوسی‌، ٥ / ٢٨٠؛ ابوالفتوح‌، ٥ / ٢٣٤؛ زمخشری‌، ٢ / ١٦٧؛ فخرالدین‌، ١٥ / ١٦٥؛ طبرسی‌، ٥ / ٧٨؛ ابن‌سیدالناس‌، ١٢ / ٢١٦).
نیز مطابق‌ روایتی‌ از امام‌ صادق‌(ع‌)، لقب‌ بكائین‌ بر ٥ تن‌، یعنی‌ حضرت‌آدم‌، یعقوب‌، یوسف‌، فاطمه‌ و امام‌زین‌العابدین‌(ع‌) كه‌ از خشیت‌ پروردگار بسیار می‌گریستند، اطلاق‌ شده‌ است‌ (نیشابوری‌، ٢ / ٤٢٠-٤٢١؛ مجلسی‌، ١١ / ٢٠٤، ٤٣ / ١٥٥).

مآخذ

ابن‌ سیدالناس‌، محمد، عیون‌ الاثر، بیروت‌، ١٩٧٤م‌؛
ابن‌ هشام‌، سیره سیدنا محمد رسول‌الله‌، به‌ كوشش‌ ووستنفلد، گوتینگن‌، ١٨٥٩م‌؛
ابوالفتوح‌ رازی‌، روح‌ الجنان‌، به‌ كوشش‌ مهدی‌ الهی‌ قمشه‌ای‌، تهران‌، ١٣٢٠ش‌؛
زمخشری‌، محمود، الكشاف‌، بیروت‌، دارالمعرفه‌؛
شیخ‌ طوسی‌، محمد، التبیان‌، به‌ كوشش‌ احمد حبیب‌ قصیر عاملی‌، بیروت‌، داراحیاء التراث‌ العربی‌؛
طبرسی‌، فضل‌، مجمع‌البیان‌، بیروت‌، ١٤١٢ق‌ / ١٩٩٢م‌؛
طبری‌، تاریخ‌؛
همو، تفسیر؛
فخرالدین‌رازی‌، التفسیرالكبیر، بیروت‌، ١٤١٠ق / ١٩٩٠م‌؛
مجلسی‌، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت‌، ١٤٠٣ق‌ / ١٩٨٣م‌؛
نیشابوری‌، محمد، روضة الواعظین‌، به‌ كوشش‌ غلامحسین‌ مجیدی‌ و مجتبی‌ فرجی‌، قم‌، ١٣٨١ش‌؛
واقدی‌، محمد، المغازی‌، به‌ كوشش‌ مارسدن‌ جونز، لندن‌، ١٩٦٦م‌.

فاطمه‌ لاجوردی‌