دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠٢ - ابوبکر فراء

ابوبکر فراء

اَبوبَکْرِ فَرّاء، محمد بن احمد بن حمدون فرّاء (د ٣٧٠ ق / ٩٨٠ م)، عارف و صوفی. وی از بزرگان مشایخ نیشابور بود و در آن شهر به پوستین‌دوزی و پوستین‌فروشی اشتغال داشت و به همین جهت به فراء (از فَرْو: پوستین) شهرت یافته بود (انصاری، ٤٥٣؛ جامی، ١٩١). او صحبت بزرگانی چون ابوبکر شبلی، ابومحمد مرتعش، ابوعلی ثقفی، عبدالله مُنازل و ابوبکر بن طاهر ابهری را درک کرده بود (سلمی. ٥٣٩؛ انصاری، همانجا؛ جامی، ١٩٠). شیخ عمو (یا عمر؟) از بزرگان عرفای هرات، با وی معاصر بوده و صحبت او را دریافته بود. همو گفته است که اگر ابوبکر فراء را ندیده بودم، صوفی نبودم (انصاری، جامی، همانجاها). شیخ عمو چون به عزم حج به نیشابور رسید، به زیارت ابوبکر فراء رفت، فراء از او پرسید که آیا پدر داری؟ پاسخ داد آری. پس به او گفت که به هرات بازگرد و پدر را خدمت کن. گرچه یاران شیخ سعی داشتند او را از این عزم منصرف کنند، اما گفتار ابوبکر فراء چنان در او اثر کرده بود که ناگزیر همسفران را وداع کرده، به هرات نزد پدر بازگشت (انصاری، ٤٥٣-٤٥٤؛ جامی، ١٩١).
بعضی از افکار و اقوال ابوبکر فراء ظاهراً رنگ و بوی «ملامتی» دارد، چنانکه وی پوشانیدن حسنات را بهتر از پوشانیدن سیئات می‌داند و نجات را در این می‌بیند، زیرا در اظهار حسنات امکان و احتمال سُمعه و ریا بسیار است (شعرانی، ١ / ١٢٥؛ جامی، همانجا؛ نامۀ دانشوران، ٢٥٩).
وی سرانجام در نیشابور درگذشت و در مقبرۀ جنیدالله مدفون شد (حاکم، ٩٩).

مآخذ

انصاری هروی، خواجه عبداللـه، طبقات الصوفیة، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ١٣٦٢ ش؛
جامی، عبدالرحمن بن احمد، نفحات الانس، به کوشش مهدی توحیدی‌پور، تهران، ١٣٣٦ ش؛
حاکم نیشابوری، محمد بن عبداللـه، تاریخ نیشابور، تلخیص خلیفۀ نیشابوری، به کوشش بهمن کریمی، تهران، ١٣٣٩ ش؛
سلمی، محمد، طبقات الصوفیة، لیدن، ١٩٦٠ م؛
شعرانی، عبدالوهاب بن احمد، الطبقات الکبری، قاهره، ١٣٧٤ ق؛
نامۀ دانشوران، قم، ١٣٣٨ ش.

غلامعلی آریا