دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٤١ - بلا، سیدی

بلا، سیدی

بَلّا، سیدی، ابومحمد عبدالله بن عزوز مراكشی (د ١٢٠٤ق / ١٧٩٠م)، نویسندۀ برجستۀ تونسی. اصل وی از سوس و نسبش قرشی عباسی بود. از آنجا كه در زبان بربر واژۀ عبدالله، «بَلَّه» (بَلّا) تلفظ می‌شود، تودۀ مردم وی را «بلّه بن عزوز» می‌خواندند (مراكشی، ٨ / ٣١٧، ٣١٩).
از دوران كودكی و جوانی او اطلاعی در دست نیست، جز اینکـه گفته‌اند كه از محضر ابوالعباس احمد حبیب لمطی استفاده كرده است (فتحی، ٤٧؛ مراكشی، ٨ / ٣١٨). ابن‌عزوز ظاهراً به پینه‌دوزی اشتغال داشت (EI²)، ولی چون از برخی قدرتهای روحی برخوردار بود، مردم او را صاحب علوم ظاهر و باطن می‌دانسته (فتحی، ٤٦)، و مناقب و كراماتی نیز به او نسبت داده‌اند (مراكشی، ٨ / ٣١٩).
گفته‌اند كه در شب مرگ او امیر مراكش در خواب دید كه ربع حصار مراكش واژگون شده است و فردای آن روز چون از مرگ بلّا باخبر شد، بر جنازه او حاضر گشت. پیكر بلا را در خانه‌اش در محله باب اُیلان به خاك سپردند و مقبره او از آن پس زیارتگاه گروه كثیری از مردم شد (فتحی، ٤٧). این مقبره در ١٣٠٣ق مرمت و بازسازی شد (مراكشی، همانجا).
كتابهایی كه از بلا بر جای مانده، اینهاست: اثمد البصائر فی معرفة حكمة المظاهر، كه نسخه‌ای از آن در كتابخانۀ الجزایر موجود است. اجوبة النورانیة، كه نسخه آن نیز در همان كتابخانه محفوظ است (نک‌ : GAL, S, II / ٧٠٤). الامر الوافی و الترتیب الكافی فی السرالخافی، كه در ١٢ فصل تدوین شده است و در كتابخانۀ ابن یوسف در مراكش نگهداری می‌شود (بن عربی، ٤٨٥). ذهاب الكسوف و نفی الظلمات فی علم الطب و الطبائع و الحكمة، كه در ١١٩٤ق در علم طب تدوین شده است و به صورت نسخۀ خطی در كتابخانۀ رباط موجود است (GAL, S, II / ٧٠٤, ٧١٣). لباب الحكمة فی علم الحروف و نعم الاسماء الالهیة، كه نسخۀ خطی آن نیز در كتابخانۀ رباط نگهداری می‌شود (همان،II / ٧٠٤ ). تنبه التلمیذ المحتاج، كه در آن كوشیده است تا میان شریعت، طریقت و حقیقت مشتركاتی بیابد و با برهان به مدعیان پاسخ دهد. تألیف این كتاب در ١١٨٨ق / ١٧٧٤م به پایان رسیده است و نسخه‌ای از آن در خزانه ابراهیم كتانی نگهداری می‌شود (ابن سوده، ٤٩٧- ٤٩٨).
دیگر آثار منسوب به او عبارتند: رسالة الصوفی للصوفی، در تعریف و خواص اسم اعظم. نگارش این اثر كه به صورت رباعیات است، در ١١٩٥ق / ١٧٨١م به پایان رسیده است (مراكشی، ٨ / ٣١٧- ٣١٨)؛ الاسئلة و الاجوبة، در فقه، اصول و طب؛ كشف الرموز، دربارۀ گیاهان دارویی؛ بحرالوقوف علی سرالحروف؛ حل العقود و عقدالحلول؛ السرالوافی و الترتیب الكافی (كنون، ١ / ٣١٣، ٣١٤، ٣٢٠؛ فتحی، ٤٦-٤٧؛ مراكشی، ٨ / ٣١٨).

مآخذ

ابن سوده، عبدالسلام، دلیل مؤرخ المغرب الاقصی، تطوان، ١٣٦٩ق / ١٩٥٠م؛
بن عربی، صدیق، فهرس مخطوطات خزانة ابن یوسف بمراكش، بیروت، ١٤١٤ق / ١٩٩٤م؛
فتحی، محمد، السعادة الابدیة، دارالبیضاء، دارالطباعة الحدیثة؛
كنون، عبدالله، النبوغ المغربی فی الادب العربی، بیروت، ١٣٩٥ق / ١٩٧٥م؛
مراكشی، عباس، الاعلام بمن حل مراكش و اغمات من الاعلام، به كوشش عبدالوهاب بن منصور، رباط، ١٩٧٧م؛
نیز: GAL, S. ;
EI^٢

مریم فلاحتی‌موحد