دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٥ - ابن قائد اوانی

ابن قائد اوانی

اِبْنِ قائِدِ اَوانی، محمد (مق‌ ٥٨٤ق / ١١٨٨م)، يكی از عرفای سدۀ ٦ق / ١٢م و اهل اوان (در نزديكی بغداد). از زمان تولد و اوايل كار و تحصيلات او اطلاعی در دست نيست. او را از اصحاب عبدالقادر گيلانی (٤٧١-٥٦١ق / ١٠٧٨-١١٦٦م) شمرده (ابن عربی، ٣ / ٢٥٦؛ جامی، ٥٢٥) و صاحب كرامات و اشارات گفته‌اند (صفدی، ٤ / ٣٥٢). به گفتۀ ابن عربی، ابن قائد از «افراد» بوده (٣ / ١٨٩) و در تعريف افراد، آورده‌اند كه صاحبان اين مقام از حكم قطب خارجند و قطب هيچ تصرفی در امر آنان ندارد (همو، ٣ / ٢٥٥). عبدالقادر گيلانی، به مقام ابن قائد، شهادت داده و او را «مفرد الحضرة» می‌ناميده است (جامی، همانجا).
ظاهراً ابن قائد در اواخر عمر، زمين‌گير شده بود، چنانكه او را با تخت روان به مسجد می‌بردند. صفدی ضمن اشاره به اين نكته، به ذكر سال آخر عمر ابن قائد و چگونگی قتل وی به دست اسماعيليان می‌پردازد. به گفتۀ همو (همانجا) در اين سال (٥٨٤ق)، يك تن از مبلغان اسماعيليه از طرف سنان بن سليمان (٥٢٨- ٥٨٨ق)، داعی اسماعيليه در عراق و شام، به اوان آمده و در مسجد جامع به بدگويی از صحابه پرداخته بود. ابن قائد در همان محل او را مورد اعتراض قرار داد و مردم را بر وی شوراند. سنان بن سليمان كه در مقام تلافی برآمده بود، دو تن از ياران خود را در لباس صوفيه به رباط ابن قائد فرستاد و اين دو تن پس از ٩ ماه زندگی در اين محل، در يك روز جمعه و در فرصتی مناسب، ابن قائد و خادم او كشتند.

مآخذ

ابن عربی، محمدبن علی، الفتوحات المكية، به كوشش عثمان يحيی و ابراهيم مدكور، قاهره، ١٩٧٤م؛
جامی، عبدالرحمن بن احمد، نفحات الانس، به كوشش مهدی توحيدی‌پور، تهران، ١٣٣٦ش؛
صفدی، خليل بن ایبک، الوافی بالوفيات، به كوشش س. ددرينگ، بيروت، ١٩٧٤م.

علی بته‌کن