اِبْنِ اَهْدَل‌، ابوبكر بن‌ ابی‌القاسم‌ بن‌ احمد بن‌ محمد يمنی‌ (٩٨٤- ١٠٣٥ ق‌/ ١٥٧٦-١٦٢٦ م‌)، زاهد، مدرس‌، مفتی‌ و شاعر. وی‌ از خاندان‌ اهدل‌ بود كه‌ در تاريخ‌ به‌ تصوف‌ و تفقه‌ شهرت‌ دارند و سلسله‌ نسبش‌ با اختلاف‌ روايات‌، به‌ عون‌ بن‌ موسی‌ كاظم‌ (ع‌) می‌رسد (مُحبّی‌، ١/ ٦٤، ٦٧).
خود وی‌ زندگی‌ نامه‌اش‌ را در كتابی‌ به‌ نام‌ نفحة المندل‌ درج‌ كرده‌ و در آن‌ زادگاه‌ خويش‌ را حلّۀ شام‌، كه‌ آرامگاه‌ نياكانش‌ در آن‌ قرار داشته‌، ذكر كرده‌ است‌ (همو، ١/ ٦٧؛ نامۀ دانشوران‌، ٦/ ٢٧١-٢٧٢). وی‌، به‌ تصريح‌ خود، در ذيحجۀ ٩٨٨ ق/ ژانويۀ ١٥٨١ م همراه‌ پدر از حله‌ به‌ قريۀ سلامه‌ رفت‌ و در آنجا قرآن‌ را از شيخ‌ صالح‌ احمد بن‌ ابراهيم‌ مزجاجی‌ فراگرفت‌، تا آنجا كه‌ حافظ و قاری‌ و معلم‌ قرآن‌ شد، سپس‌ عازم‌ زبيد گرديد. در آنجا فقه‌ را از محمد بن‌ عباس‌ و نحو را از محمد بن‌ يحيی‌ آموخت‌ و از مشايخ‌ وقت‌ هم‌ چون‌ تاج‌الدين‌ نقشبندی‌ شفاهاً و كتباً اجازه‌ دريافت‌ داشت‌ (محبی‌، ٦٥ -٦٦؛ نامۀ دانشوران‌، ٢٧٢-٢٧٣).

آثار

عناوين‌ آثار منظوم‌ و منثور او كه‌ در منابع‌ مختلف‌ ذكر شده‌ به‌ قرار زير است‌: ١. الاحساب‌ العلية فی‌ الانساب‌ الاهدلية كه‌ تاريخ‌ خاندان‌ اوست‌ (بغدادی‌، ١/ ٣٢)؛ ٢. الدّرة الباهرة فی‌ التحدث‌ بشی‌ء من‌ نعم‌الله‌ الباطنة و الظاهرة كه‌ در آن‌ ضمن‌ شرح‌ فوائد تصنيف‌، به‌ پاره‌ای‌ آثار خود نيز اشاره‌ كرده‌ است‌ (نامۀ دانشوران‌ ٦/ ٢٧٤؛ بغدادی‌، ١/ ٤٥٦)؛ ٣. اصطلاحات‌ الصوفية، كه‌ منظوم‌ است‌ (كحاله‌، ٣/ ٦٩)؛ ٤. البيان‌ و الاعلام‌ بمهمات‌ احكام‌ اركان‌ الاسلام‌ (بغدادی‌، ١/ ٢٠٧)؛ ٥. التعليق‌ و المضبوط فيما للوضوء كالغسل‌ من‌ الشروط (بغدادی‌، ١/ ٢٩٨)؛ ٦. شرحان‌ علی‌ قصيدۀ ابن‌ بنت‌ الميلق‌؛ ٧. منظومة فی‌ السواك‌؛ ٨. نظم‌ التحرير فی‌ الفقه‌؛ ٩. نظم‌التحفة؛ ١٠. نظم‌الورقات‌ (نامۀ دانشوران‌، ٦/ ٢٧٤)؛ ١١. نفحة المندل‌ فی‌ تراجم ‌سادة الاهدل‌ (بغدادی‌،٢/ ٦٧١؛ بستانی‌، ٢/ ٣٥٧؛ كحاله‌، ٣/ ٦٩)؛ ١٢. الوفود ( بستانی‌، ٢/ ٣٥٢).

مآخذ

بستانی‌ ف‌؛
بغدادی‌، اسماعيل‌ بن محمد امین، ايضاح‌ المكنون‌، استانبول‌، ١٩٤٥-١٩٤٧ م‌؛
كحاله‌، عمررضا، معجم‌ المؤلفين‌، بيروت‌، ١٣٧٦ ق‌/ ١٩٥٧ م‌؛
محبی‌، محمدامين‌ ابن فضل‌الله، خلاصة الاثر، قاهره‌، ١٢٨٤ ق‌؛
نامۀ دانشوران‌، قم‌، دارالفكر.

ابوالفتح‌ حكيميان‌