دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٠ - ميزان اعتبار زيارت نخست(مشهور به«زيارت ناحيه مقدسه»)

٣. بخشى از اين زيارت، در زيارت‌نامه منسوب به سيّدِ مرتضى- كه ما آن را در فصل چهاردهم آورده‌ايم-، بدون انتساب به ناحيه مقدّسه آمده است. علّامه مجلسى در اين باره مى‌گويد:

اى بسا اختلاف ميان اين زيارت و زيارت منسوب به سيّدِ مرتضى، به خاطر اختلاف روايت باشد و ظاهر، اين است كه سيّد، اين زيارت را گرفته و از خودش، بر آن افزوده است.[١]

ميزان اعتبار زيارت نخست (مشهور به «زيارت ناحيه مقدّسه»)

همان طور كه در متن منقول از كتاب المزار الكبير ملاحظه شد، اين زيارت، سند متّصل به ناحيه مقدّسه ندارد و حديث آن، اصطلاحاً «مُرسَل» است و قابل ارزيابى سندى نيست؛ ولى مؤلّف كتاب المزار الكبير، در مقدّمه اين كتاب، آورده است:

امّا بعد، من در اين كتابم، زيارت‌هاى گوناگونى را براى مشاهد مشرّف، و نيز آنچه را در آداب مسجدهاى فرخنده وارد شده است، و دعاهايى را كه پس از نمازها خوانده مى‌شوند، و مناجات‌هاى لذّت‌بخشى را كه در خلوتگاه‌ها با خداوندِ ازَلى مى‌شود، و آن دسته دعاهايى را كه در امور مهم، با آنها به خداوندْ پناه برده مى‌شود، گرد آورده‌ام؛ دعاهايى كه راويان مورد اعتماد، با سند، از بزرگان [امّت‌]، نقل كرده‌اند.[٢]

برخى گفته‌اند كه اين عبارت، در توثيق عمومى همه كسانى كه در اسناد احاديث كتابِ ياد شده قرار دارند، صراحت دارد و از جمله كسانى كه بر اين مطلبْ اصرار دارند، محدّث نورى است؛[٣] ليكن در اين باره، توجّه به چند نكته، ضرورى است:

١. ممكن است مقصود ابن مشهدى از عبارت ياد شده، توثيق مشايخ بِلا واسطه‌

[١]. بحار الأنوار: ج ١٠١ ص ٣٢٨.

[٢]. المزار الكبير: ص ٢٧.

[٣]. ر. ك: خاتمة مستدرك الوسائل: ج ١ ص ٣٥٩ و ج ٢ ص ٤٥١.