دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٥٨ - ١٠/ ٤ دجال در احاديث شيعه

شارحان كتب حديثى اهل سنّت، در ضبط اين نام و نيز وجه تسميه آن دچار اختلاف شده‌اند.[١] از اين رو، احاديث اين موضوع را از نظر اعتبار، مى‌توان به دو دسته كلّى تقسيم كرد: دسته‌اى از آنها محتوايى معقول دارند و مخالف با ضروريات عقلى نيستند. از اين رو، مانع عقلى و شرعى از پذيرش اين دسته احاديث نيست؛ امّا دسته‌اى ديگر از احاديث اين موضوع، داراى مطالبى متناقض و غير معقول و نامتناسب با حكمت الهى است. از اين رو، اين دسته احاديث يا بايد تأويل شوند و يا اين كه آنها را طرح و طرد كرد.[٢]

١٠/ ٤. دجّال در احاديث شيعه‌

در مصادر شيعى، دجّال به عنوان علامت ظهور نقل نشده است. بيشتر احاديث دجّال، به نقل از منابع غير شيعى به آنها راه يافته است.[٣] در اين احاديث- كه بسيار كم هستند-، دجّال به عنوان يك پديده آخر الزمانى معرفى شده است.[٤]

اگر چه برخى عالمان همچون شيخ مفيد،[٥] مدّعى وجود اخبارى در علامت بودن ظهور دجّال، براى ظهور حجّت عليه السلام شده‌اند. ولى حتّى ايشان نيز در هنگام شمارش نزديك به چهل علامت ظهور در كتاب ارشاد، از دجّال به عنوان نشانه ظهور ياد نكرده است. ظاهراً اشاره به دجّال در كتاب ديگر ايشان ناشى از اختلاط اشراط الساعة و علائم ظهور است كه پيش از اين به عنوان يك آسيب در شناخت علائم ظهور، از آن ياد كرديم.

[١]. رك: تنوير الحوالك: ص ٢٢٣، فتح البارى: ج ٢ ص ٢٦٤ و ج ٦ ص ٣٤٠ و ج ١٣ ص ٨٢، عمده القارى: ج ٢ ص ٩٤، الديباج على مسلم: ج ١ ص ٢١٥.

[٢]. ر. ك: نهاية البداية و النهاية: ج ١ ص ٩٦ و ١٠١- ١٠٥ و ١٦١.

[٣]. الغيبة، طوسى: ص ٤٣٦ ح ٤٢٦.

[٤]. تفسير القمى: ج ١ ص ١٩٨، الغيبة، طوسى: ص ٤٣٦ ح ٤٢٦.

[٥]. ر. ك: الفصول العشرة: ص ١٢١.