اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٤٨٧ - تخيير يا توقف در خبرين متعارضين

منشأ اين اختلافات در دو خبر متعارض، روايات اند و اين اخبار علاجيه به چند دسته تقسيم مى‌شود:

دسته اوّل: اخبارى كه بر تخيير مطلقاً دلالت مى‌كنند و اين روايات، به حدّ اضافه مى‌رسند؛ بلكه شيخ‌انصارى‌[١] بيان كرده كه متواترند، مانند خبر حسن‌بن جهم‌[٢] و حرث‌بن مغيره‌[٣] و مكاتبه محمّدبن عبدالله‌بن جعفر حميرى‌[٤] و عبدالله‌بن محمّد[٥] و موثّقه سماعه‌[٦] و مرسله كلينى.[٧]

حسن به جهم مى‌گويد: به امام رضا (ع) عرض كردم: دو نفر كه هر دو ثقه هستند، هر كدام حديثى را نقل مى‌كنند كه اين دو با هم تنافى دارد و نمى‌دانم كدام حق است. حضرت فرمود: وقتى نمى‌دانى، مخيّر هستى. هر كدام را كه مى‌خواهى، اخذ كن:

«فاذا لم تعلم فموسّع عليك بأيّهم أخذت».[٨]

اين روايات بر قول مشهور مجتهدان و قول سوم از اخباريان، دلالت دارد.

دسته دوم: رواياتى كه بر توقّف دلالت مى‌كنند، مانند مقبوله عمربن حنظله‌[٩] و روايت سماعةبن مهران. وى مى‌گويد: از امام صادق (ع) سؤال كردم: دو حديث متفاوت به ما مى‌رسد: يكى امر به اخذ شى‌ء مى‌كند و ديگرى نهى از همان شى‌ء. حضرت فرمود: به هيچ‌كدام عمل نكن تا صاحب خود را ملاقات كنى:

«لا تعمل بواحد منهما حتّى تلقى صاحبك فتسأله عنه».

عرض كردم: ناچارم به يكى عمل كنم. حضرت فرمود: حديثى را كه مخالف با عامّه است، اخذ كن.[١٠]

[١]. فرائد الاصول، ج ٤، ص ٣٩.

[٢]. الاحتجاج، ج ٢، ص ١٠٨.

[٣]. همان جا.

[٤]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٨٧( صفات القاضى، باب ٩)، ح ٣٩.

[٥]. همان، ص ٨٨، ح ٤٢.

[٦]. همان، ص ٧٧( صفات القاضى، باب ٩)، ح ٥ و ٦.

[٧]. الكافى، ج ١، ص ٦٦، ح ٧.

[٨]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٨٧( صفات القاضى، باب ٩)، ح ٤٠.

[٩]. الكافى، ج ١، ص ٦٨، ح ١٠.

[١٠]. الاحتجاج، ج ٢، ص ١٠٩.