اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٢٢ - محمدامين استرآبادى(م ١٠٣٦ ق)
به صغير، وسيط و كبير شهرت دارند. كتاب رجال كبير او كه در سه مجلّد به چاپ رسيده، همواره مورد توجّه علما بوده و حواشى بسيارى بر آن زدهاند.
محمّدامين استرآبادى (م ١٠٣٦ ق)
ملا محمّدامين استرآبادى علم اصول را از اصوليانى همچون سيّد محمّد عاملى صاحب مدارك و دايى او صاحب معالم (م ١٠١١ ق) فراگرفت و از مجتهدان و اصوليان بزرگ زمان خود به حساب آمد؛ چندآن كه صاحب مدارك، در اجازهنامهاى به سال ١٠٠٧ ق، او را «صاحب فضايل علمى و كمالات اخلاقى» خواند.[١] ولى پس از عزيمت به مكّه و ده سال شاگردى نزد ميرزا محمّد استرآبادى، چنان تحت تأثير واپسين استاد خويش قرار گرفت كه به مخالفت با گروه مجتهدان برخاست و آثار مهمّى در اين باره برجاى نهاد.[٢] قبر وى در قبرستان ابوطالب در مكه مكرّمه، كنار قبر استادش ميرزامحمّد است.[٣]
[١]. بعضى گفتهاند كه اين اجازه، اجازه اجتهاد بوده است( دائرة المعارف الإسلامية الشيعية، ج ٢، ص ٢٢٢، دايرة المعارف تشيّع، ج ٢، ص ٧). ولى استرآبادى خود در اين باره مىگويد:« من در آغاز جوانى در نجف اشرف، در درس سيدسند و علامه اوحد صاحب مدارك شركت مىكردم و در علم حديث و رجال، از او استفاده كردم و ... توانستم از او اجازه بگيرم»( الفوائد المدنية، ص ١٧). پس مراد از اين اجازه، اجازه اجتهاد نبوده؛ بلكه اجازه نقل حديث بوده است و شاهد بر اين مدّعا، سخن خود استرآبادى است كه مىگويد:« يكى از طرق روايى من، استادم صاحب كتاب مدارك است»( همان، ص ١٨٥).
[٢]. روضات الجنات، ج ١، ص ١٢٠- ١٢٢ و ج ٤، ص ١٢٠؛ أدوار الإجتهاد، ص ٣٧١؛ الفوائد المدنية، ص ١٧- ١٨، ١٣٣ و ١٨٥؛ دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٨، ص ١٨؛ دانشنامه شاهى، ص ١٨٢؛ دائرة المعارف الإسلامية الشيعية، ج ٢، ص ٢٢٢ و ج ١٧، ص ١٣٣؛ رياض العلماء، ج ٢، ص ٤٤؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ج ١١، ص ٨٣ و ٣١٤؛ بحارالأنوار، ج ١٠٧، ص ١٤ و ٣٠؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٢، ص ١٨٥- ١٨٦؛ طبقات أعلام الشيعة، ج ٥، ص ٥٦ و ٥٧٤- ٥٧٥؛ تراجم الرجال، ج ١، ص ١٧، ش ١٧ و ص ٣١١، ش ٥٥٩.
[٣]. صاحب لؤلؤ و غيراو، وفات ملا محمّد امين را به اشتباه در سال ١٠٣٣ دانستهاند؛ چون در سال ١٠٣٤ رسالهاى در نجاست خمر نوشته و براى سلطان صفى صفوى فرستاده است( رياض العلماء، ج ٥، ص ٣٦).