اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٥٠ - بررسى رويكرد علامه مجلسى

چنين ديدگاه‌هايى، نشانه تمايل وى به اخباريگرى است. افزون بر آنچه گذشت، قرائن ديگرى نيز به اين برداشت دامن مى‌زند. مانند اين كه پدرش محمّدتقى مجلسى، بسيارى از استادان برجسته‌اش و اغلب شاگردان او، بى‌گمان، اخبارى بوده‌اند و اغلب آثار خود او نيز روايى است.

پس چنان كه بسيارى ديگر نيز پنداشته‌اند، بايد او را اخبارى بشماريم؛ ولى از سوى ديگر، بسيارى از مبانى اخباريگرى را كه گويى شعار اخباريان گشته بود، قبول ندارد. براى نمونه:

١. برخلاف اكثر اخباريان كه ظواهر آيات قرآن را بدون روايتى مطابق آن‌ها، حجّت نمى‌دانند و در آن توقّف كرده‌اند،[١] مرحوم مجلسى تصريح كرده كه ظواهر آيات را حجّت مى‌داند؛ چنان كه در بحارالأنوار نيز در آغاز هرباب، نخست آيات آن موضوع را با قطع‌نظر از روايات بررسى مى‌كند و بعد به سراغ روايات مى‌رود.[٢]

٢. در شبهات تحريميه نيز برخلاف اخباريان، قائل به اصل برائت بود و بر همين اساس، مصرف توتون را حرام نمى‌دانست و خود نيز مصرف مى‌كرد و حتى نقل شده است كه روى منبر هم قليان مى‌كشيد.[٣] شايان توجه است كه اين كار علامه مجلسى، تلاشى اجتماعى براى جلوگيرى از تندروى‌هاى اخباريانِ افراطى بوده است. طرفه اين كه مجلسى به گواهى معاصرانش، نسبت به امر به معروف و نهى از منكر، اهتمام مى‌ورزيد.[٤] البته بسيار بعيد است كه چنين رفتارى را تنها براى تبيين يك حكم فرعى آن هم در مباحات، بدانيم. پس گويا هدف علامه مجلسى، مخالفت با مبانى و باورهاى افراطىِ اخباريان بوده است كه به اعتقاد او، احكامى چون حرمت توتون نيز از آن مبانى برمى‌خيزد.

[١]. الفوائد المدنية، ص ٤٧؛ وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ١٢٩( صفات قاضى، باب ١٣)؛ الحدائق الناضرة، ج ١، ص ٢٧.

[٢]. بحارالأنوار، ج ٨٦، ص ١٣٩ و ١٤٧- ١٤٩ و ج ٨٢، ص ٧١ و ج ٣، ص ٢٣٤؛ ملاذ الأخيار، ج ١، ص ١٩- ٢٠.

[٣]. روضات الجنات، ج ٣، ص ٢٧١.

[٤]. لؤلؤة البحرين، ص ٥٥.