اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٤١ - شيخحر عاملى(١٠٣٣ - ١١٠٤ ق)

شيخ حرّ از استادان بسيارى بهره برد يا اجازه روايت گرفت، و به همين ترتيب، عدّه فراوانى نيز در نزد او شاگردى كردند، يا اجازه روايت داشته‌اند. اما آنچه ويژگى بى‌بديل او در ميان عالمان سده‌هاى اخير شمرده مى‌شود، زحمات بسيارى است كه در راه احيا، تهذيب و نشر علوم اهل‌بيت (عليهم السلام) متحمّل شد كه حاصلش چندين كتاب و رساله كم‌نظير و پرمنفعت است. مصحّح أمل الآمل، ٥٥ اثر از آثار وى را شمارش كرده است.[١]

١. تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة؛ معروف به وسائل، كه در شب جمعه ٢٨ ذى‌حجّه سال ١٠٨٨ ق، پس از بيست سال، از تأليف آن فارغ شده است. وسائل، اثرى ارزشمند مشتمل بر ٣٥٨٦٨ حديث فقهى است كه از مصادر اصلى همه فقهاى عصر ما، و از كتاب‌هاى معتبر شيعه، همچون كتب اربعه به شمار مى‌آيد. اين كتاب، ابتدا در شش مجلّد رحلى، و چاپ جديد آن، در بيست و سپس سى جلد، به چاپ رسيده است. وى در كتابى به نام تحرير وسائل الشيعة، به شرح و بيان روايات اين كتاب پرداخته است.[٢]

شيخ حرّ عاملى در اين كتاب، به سبك محدّثان سده‌هاى نخست، كوشيده است كه حكم شرعى را با بهره بردن از عين الفاظ حديث، بيان كند. وى رأى خويش را با عنوانى كه براى هرباب برگزيده، اعلام داشته است. اين عناوين به‌ويژه در جلد هجدهم، با مشرب اخباريگرى، سازگارند؛ مانند اين كه مى‌گويد: تا فقيه يقين به‌

حكم شرعى نداشته باشد، فتوا دادن براى او جايز نيست؛[٣] و بايد توقّف و احتياط كند؛[٤] تقليدكردن از غيرمعصوم، جايز نيست مگر در مواردى كه مدرك حكم، نصّى از معصوم بوده باشد؛[٥] ظواهر آيات قرآن، بدون تفسيرى كه از اهل‌بيت (عليهم السلام)، حجّيت‌

[١]. أمل الآمل، ج ١، مقدّمه مصحّح، ص ٣٣.

[٢]. هداية الامّة، ج ٨، ص ٥٤٥؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٦؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، مقدّمه محقّق، ص ٨؛ أمل الآمل، ج ١، ص ١٤٢- ١٤٤؛ الذريعة، ج ١٦، ص ٢٤٥، ش ٩٧٧.

[٣]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٩.

[٤]. همان، ص ١١١ و ١١٩.

[٥]. همان، ص ٨٩.