اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٤٤٩ - اخباريان و عدم حجيت مفهوم مخالف

الله جزايرى) با اين كه اخبارى هستند،[١] قائل به حجّيت مفهوم شرط شده‌اند، و با محقّق حلّى‌[٢] و علّامه حلّى‌[٣] و شهيد اوّل‌[٤] و برخى ديگر از مجتهدان،[٥] موافقت كرده‌اند.

در مقابل، عدّه‌اى از اخباريان (مانند: شيخ‌حرّ عاملى،[٦] فاضل تونى‌[٧] و محدّث جزايرى)،[٨] و پاره‌اى از مجتهدان (مانند: سيّدمرتضى‌[٩] و به نقلى ابن‌براج‌[١٠] و ابن‌زهرة)، منكر مفهوم شرط شده‌اند و معتقدند كه انتفا و نبود شرط، دلالت بر انتفاى مشروط و حكم ندارد؛ بلكه از نظر نفى و اثبات نسبت به مشروط ساكت است، مگر آن كه قرينه‌اى همانند اين گفته امام صادق (ع) كه‌

: «إذا كان الماء قدر كرّ لم ينجّسه شى‌ء»

داشته باشيم.[١١]

شيخ‌حرّ عاملى مى‌گويد:

مفهوم شرط، از قوى‌ترين مفهومات است. در صورتى كه بدانيم متكلّم، قصد مفهوم كرده و قرينه‌اى وجود داشته باشد، آن مفهوم حجّيت دارد، و در جايى كه چنين علمى پيدا نكنيم كه قصد مفهوم شده و يا نشده، شرط، مفهوم ندارد. ما در قرآن بيش از يكصد و بيست و پنج مورد پيدا كرديم كه مفهوم شرط اعتبار ندارد، و در غيرقرآن، هزاران مورد داريم كه از شرط، مفهوم اراده نشده است. در اين صورت چگونه بدون قرينه مى‌توانيم بگوييم متكلّم از شرط، قصد مفهوم كرده است؟ در

[١]. الحدائق الناضرة، ج ١، ص ٥٩؛ كشف الأسرار، ج ٢، ص ١١١.

[٢]. المعتبر فى شرح المختصر، ج ١، ص ٣٢.

[٣]. نهاية الوصول إلى علم الاصول، ج ٢، ص ٢٧٦- ٢٧٧.

[٤]. ذكرى الشيعة، ج ١، ص ٥٣.

[٥]. الفوائد الحائرية، وحيد بهبهانى، ص ١٠٩ و ١٨٣- ١٨٤؛ الاصول الأصلية و القواعد الشرعية، ص ٣٨- ٣٩.

[٦]. الفوائد الطوسية، ص ٤٤٨.

[٧]. الوافية، ص ٢٣٢.

[٨]. الحدائق الناضرة، ج ١، ص ٥٨.

[٩]. الذريعة إلى اصول الشريعة، ج ١، ص ٣٩٢- ٣٩٣.

[١٠]. هداية الأبرار، ص ٢٩٥.

[١١]. وسائل الشيعة، ج ١، ص ١١٧( الماء المطلق، باب ٩)، ح ١ و ٢.