توجه به اين نكته، راه‌گشاست كه در آن زمان، بازار بگومگو ميان اخباريان و اصوليان داغ بود و به دليل اصرار و تأكيد فراوان اخباريان بر نهى از دخانيات، استفاده از آن به نمادى براى مخالفت با اين اخباريان تبديل شده بود. از اين‌رو، علامه مجلسى كه خود زعامت حوزه اصفهان و رياست عام در امور مذهبى داشت، با استفاده از موقعيت خويش مى‌كوشيد تا عملًا با افراط در اخباريگرى بستيزد؛ هرچند خود او نيز اخبارگرا بود و مرام فكرى‌اش فاصله دورى با اخباريگرى نداشت.

٣. در بحث مفاهيم، برخلاف اخباريان كه هيچ‌مفهومى را حجّت نمى‌دانند،[١] مجلسى همچون اصوليان، آنها را حجّت مى‌داند.[٢]

٤. برخلاف اخباريان كه مى‌گويند: اگر علم به حرمت و يا وجوب چيزى نداشته باشيم، نمى‌توانيم فتوادهيم و بايد توقّف كنيم،[٣] به اعتقاد مجلسى، چه در اصول و چه در فروع، اگر نتوانيم علم پيدا كنيم، ظنّ شرعى كافى است.[٤]

٥. علماى اخبارى، اجماع را از مخترعات عامّه مى‌دانند؛[٥] ولى مجلسى همانند اصوليان، آن را حجّت مى‌داند؛ هرچند مى‌گويد: «وقوع آن نادر، بلكه محال است».[٦]

٦. درباره اجتهاد نيز برخلاف اخباريان- كه معتقدند اجتهاد حرام است و اگر مفتى بدون علم فتوا دهد، هرگاه موافق با واقع باشد، اجرى ندارد و اگر مخالف‌

باشد، گنهكار است‌[٧]-، مجلسى عقيده دارد كه مفتى در صورت خطا، معذورى است، و اگر به واقع برسد، دو اجر دارد: يكى اجر و پاداش اجتهاد و تلاشش، و

[١]. براى نمونه، ر. ك: الفوائد الطوسية، ص ٢٧٩- ٢٩١ و ٤٥٧؛ الحدائق الناضرة، ج ٢٣، ص ٦١٤.

[٢]. بحارالأنوار، ج ٧٧، ص ٣٦١ و ج ٨٦، ص ٧؛ ملاذ الأخيار، ج ١، ص ١٦ و ١٨- ٢٠.

[٣]. براى نمونه، ر. ك: الفوائد المدنية، ص ٤٧؛ الفوائد الطوسية، ص ٣٢٤- ٣٢٥؛ الدرر النجفية، ج ٣، ص ٢٩٤.

[٤]. مرآة العقول، ج ١، ص ١٠٠ و ٢٠٠.

[٥]. براى نمونه، ر. ك: الفوائد المدنية، ص ٩٠؛ الفوائد الطوسية، ص ٤٣٣- ٤٣٧؛ الحدائق الناضرة، ج ١، ص ٣٥.

[٦]. بحارالأنوار، ج ٨٥، ص ٤١ و ج ٨٦، ص ٢٢٢- ٢٢٣.

[٧]. براى نمونه، ر. ك: الفوائد المدنية، ص ٤٠ و ٤٧؛ الفوائد الطوسية، ص ٤٥٥، الاصول الأصلية، ص ١٠٩.